Teza materialno-formalna (Cassiciacum) powstała jako próba wyjaśnienia kryzysu posoborowego. Według jej zwolenników osoby zajmujące pozycję papieża po Soborze Watykańskim II nie posiadają papieskiej władzy (formaliter), zachowują jednak pewien tytuł lub związek z urzędem papieskim (materialiter), dzięki czemu Stolica Apostolska nie byłaby całkowicie nieobsadzona.
Niniejszy tekst nie ma na celu przedstawienia pełnej krytyki tezy, lecz postawienie szeregu pytań, na które zwolennicy tego stanowiska powinni udzielić jasnych i spójnych odpowiedzi. Są to pytania dotyczące zarówno podstaw teologicznych samej tezy, jak i jej praktycznych konsekwencji jej zastosowania.
1. Kto jest dziś prawowitą hierarchią Kościoła?
To jest pytanie fundamentalne, od którego zależą wszystkie pozostałe.
Jeżeli osoby zajmujące urzędy w strukturach posoborowych są jedynie hierarchią „materialną”, a nie posiadają rzeczywistej władzy od Chrystusa, to kto obecnie stanowi prawowitą hierarchię Kościoła?
Kto posiada misję kanoniczną? Kto posiada zwyczajną jurysdykcję? Kto ma prawo autorytatywnie nauczać, sądzić i rządzić w Kościele?
Jeżeli odpowiedź brzmi, że obecnie nie istnieje hierarchia posiadająca władzę zwyczajną, to kto jest kompetentny do rozstrzygania wszystkich pozostałych zagadnień związanych z tezą materialno-formalną?
2. Gdzie Kościół naucza o „papieżu materialnym”?
Gdzie w Piśmie Świętym, Tradycji, Magisterium lub prawie kanonicznym znajduje się nauka o istnieniu „papieża materialnego”, który posiada tytuł do papiestwa, lecz nie posiada władzy papieskiej?
Czy nie jest to raczej nowa konstrukcja teologiczna opracowana w XX wieku dla wyjaśnienia obecnego kryzysu? Jeżeli jest to jedynie hipoteza teologiczna, to dlaczego miałaby wiązać sumienia wiernych bardziej niż prosty wniosek, że Stolica Apostolska pozostaje nieobsadzona?
3. Jak można oddzielić urząd od władzy?
Tradycyjna teologia katolicka naucza, że wybrany i przyjmujący wybór papież otrzymuje od Chrystusa władzę jurysdykcyjną nad całym Kościołem.
Na jakiej podstawie można twierdzić, że ktoś jest papieżem w jednym znaczeniu, lecz nie jest nim w drugim? Czy nie prowadzi to do stworzenia kategorii pośredniej pomiędzy papieżem a nie-papieżem, nieznanej wcześniejszej teologii katolickiej? Wybitny teolog XIX wieku, z okresu ogłoszenia dogmatu o Nieomylności Papieskiej w 1870 r., x dr Piotr Semenenko, Doktor świętej Teologii, Konsultor świętej Kongregacji Indeksu, Rektor Papieskiego Kolegium Polskiego w Rzymie nauczał: „Papa semper idem sit formaliter qui et materialiter” (Papież zawsze ten sam jest formalnie, co i materialnie)
4. Kto rozstrzyga, czy ktoś jest papieżem formalnym?
Jeżeli nie istnieje obecnie prawowita hierarchia zdolna do wydania autorytatywnego osądu, to kto i na jakiej podstawie prawnej stwierdza, że „papież materialny” stał się papieżem formalnym? Kto posiada właściwe kompetencja do wydania takiego orzeczenia?
Czy istnieje widzialny organ Kościoła uprawniony do wydania takiego osądu?
Jeżeli nie, to czy ostatecznie każdy wierny nie musi sam oceniać, czy dana osoba jest już w pełni papieżem czy nie?
A jeśli wierni przyjmują ocenę swoich przełożonych lub teologów, to czy nie oznacza to, że rzeczywistym autorytetem staje się przełożony danego środowiska, a nie sam urząd papieski?
5. Czy przełożony generalny staje się faktycznie „sędzią papiestwa”?
Sedewakantyści często zarzucają Bractwu św. Piusa X, że choć uznaje ono papieża, to w praktyce samo decyduje, kiedy należy go słuchać, a kiedy nie.
W takim ujęciu ostatecznym autorytetem nie jest osoba uznawana za papieża, lecz przełożony generalny Bractwa lub własny osąd wiernego.
Czy podobny problem nie pojawia się w przypadku tezy materialno-formalnej?
Jeżeli przeciętny wierny nie potrafi samodzielnie ocenić wszystkich zawiłości tezy materialno-formalnej, to w praktyce przyjmuje stanowisko przełożonego generalnego, biskupa lub teologa swojego środowiska.
Czy nie oznacza to, że to właśnie oni faktycznie decydują, kto jest papieżem, a kto nim nie jest?
Czy ich autorytet nie staje się w praktyce wyższy od autorytetu osoby uznawanej za „papieża materialnego”?
6. Problem „papieża na jeden dzień”
W jednej z dyskusji postawiono kiedyś pytanie: gdyby Jorge Bergoglio jednego dnia porzucił swoje błędy i przyjął wiarę katolicką, a następnego dnia ponownie do nich powrócił, czy byłby przez ten jeden dzień papieżem formalnym?
Odpowiedź twierdząca prowadzi do niezwykle poważnych konsekwencji. Jeżeli osoba uznawana za „papieża materialnego” staje się papieżem formalnym w chwili porzucenia błędów, a następnie traci ten status po ponownym popadnięciu w herezję, to czy nie prowadzi to do absurdalnej wizji „papieża na jeden dzień”, „papieża na tydzień” lub „papieża na godzinę”?
Czy status papieski miałby zmieniać się wraz ze stanem wewnętrznych przekonań danej osoby? Czy wierni mieliby uznawać kogoś za papieża we wtorek, przestać uznawać go w środę, a następnie ponownie uznawać w czwartek?
Czy nie prowadzi to do koncepcji „papieża na jeden dzień”, która wydaje się trudna do pogodzenia z powagą i stabilnością urzędu Piotrowego? Jak wierni mają rozpoznać moment uzyskania lub utraty władzy papieskiej?
7. Kto ma stwierdzić nawrócenie?
Po czym konkretnie rozpoznać, że „papież materialny” usunął przeszkodę uniemożliwiającą otrzymanie władzy papieskiej?
Kto ma wydać taki osąd? Czy wystarczy publiczne wyznanie wiary? Czy konieczna jest ocena teologów? A jeśli teologowie się nie zgodzą, to kto rozstrzygnie spór? Kto ma dziś tą najwyższą władzę w Kościele?
Czy nie prowadzi to ponownie do sytuacji, w której ostatecznym sędzią staje się prywatny osąd ludzi, a nie sam urząd Kościoła?
8. Problem dwóch papieży
W ostatnich latach (np. w 2024 r., po ekskomunice bpa Karola Marii Viganò) pojawiały się opinie, że niewielka grupa kardynałów po nawróceniu na wiarę katolicką mogłaby wybrać nowego papieża dla Kościoła, którym mógłby być np. bp. Karol Maria Viganò, określony mianem „Św. Atanazego naszych czasów”).
Jeżeli jednak istnieje już „papież materialny”, który zachowuje tytuł do urzędu papieskiego, to na jakiej podstawie można przeprowadzać nowy wybór?
A jeśli taki wybór zostałby dokonany, a następnie „papież materialny” usunąłby przeszkodę uniemożliwiającą otrzymanie władzy papieskiej, to czy nie powstałoby dwóch konkurencyjnych pretendentów do tronu Piotrowego?
W jaki sposób teza materialno-formalna unika takiej sprzeczności?
9. Gdzie jest precedens historyczny?
Czy w historii Kościoła istniał choć jeden przypadek wieloletniego „papieża materialnego”, który nie był papieżem formalnym?
Czy można wskazać choć jeden przykład podobnej sytuacji w ciągu dwóch tysięcy lat historii Kościoła?
Jeżeli nie, to dlaczego wierni mieliby uznać taki stan za zgodny z konstytucją Kościoła ustanowioną przez Chrystusa?
Jeżeli ktoś jest „papieżem materialnym”, to jakie praktyczne skutki wynikają z tego faktu? Czy należy wymieniać go w Kanonie Mszy? Czy jego nominacje kardynalskie są ważne? Czy jego akty administracyjne obowiązują? Czy jego decyzje posiadają jakąkolwiek moc prawną?
Jeżeli odpowiedź na większość tych pytań brzmi „nie”, to czym w praktyce różni się on od osoby, która po prostu nie jest papieżem?
10. Dlaczego nie po prostu sedewakantyzm?
Jeżeli „papież materialny” nie posiada władzy papieskiej, nie może nauczać z autorytetem papieskim, nie może rządzić Kościołem jako papież i nie jest przedmiotem posłuszeństwa jako papież, to co realnie odróżnia jego sytuację od zwykłego wakatu Stolicy Apostolskiej?
Czy teza materialno-formalna rozwiązuje jakikolwiek problem, którego nie rozwiązuje zwykły sedewakantyzm (tzw. totalizm)?
Czy nie tworzy ona jedynie dodatkowej kategorii pośredniej pomiędzy papieżem a nie-papieżem? Czym w praktyce różni się to od stanowiska FSSPX?
Powyższe pytania nie wynikają z niechęci wobec zwolenników tezy materialno-formalnej. Dotykają one jednak zagadnień fundamentalnych: natury papiestwa, źródła autorytetu w Kościele oraz sposobu rozpoznawania prawowitej władzy.
Najpoważniejszy problem wydaje się sprowadzać do jednego zasadniczego pytania:
Kto ostatecznie decyduje o tym, czy dana osoba jest papieżem?
Jeżeli odpowiedź brzmi: sam papież, problem nie istnieje.
Jeżeli jednak odpowiedź brzmi: teologowie, przełożeni zgromadzeń, biskupi lub przełożeni generalni poszczególnych środowisk, wówczas pojawia się trudność bardzo podobna do tej, którą sedewakantyści od dziesięcioleci wskazują w odniesieniu do Bractwa św. Piusa X.
W obu przypadkach można bowiem postawić pytanie, czy rzeczywistym punktem odniesienia pozostaje urząd Piotrowy, czy też prywatny osąd tych, którzy twierdzą, że wiedzą, kiedy należy uznać jego autorytet, a kiedy należy go zawiesić.
Jest to kwestia wymagająca jasnej i przekonującej odpowiedzi ze strony każdego zwolennika tezy materialno-formalnej.
Za Redakcja Tenete Traditiones
Michał P. Mikłaszewski, redaktor naczelny
Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus!
OdpowiedzUsuńSobór Watykanski nałożył anatemę(!!!)na każdego kto głosi że Papież nie posiada pełnej,nieograniczonej władzy:
"Gdyby zatem kto powiedział, że rzymski Papież ma tylko władzę dozorowania lub kierowania, a nie ma władzy pełnej najwyższej jurysdykcji nad całym Kościołem, nie tylko w rzeczach tyczących się wiary i obyczajów, lecz i w tych, które należą do zakresu karności i zarządu Kościoła na całym świecie, albo że tylko przednią ma część, nie zaś pełność najwyższej władzy, albo że ta władza jego nie jest zwyczajną i bezpośrednią czy to nad wszystkimi kościołami razem i nad każdym z osobna, czy to nad wszystkimi pasterzami i wiernymi razem i z osobna, NIECH BĘDZIE WYKLĘTY".
Pius IX
"Pastor aeternus "
18.VII.1870
Wyznawcy "opinii z Cassiciacum" głoszą że:
A -Kardynałów i Biskupów może mianować osoba która nie jest Papieżem,
albo
B -Papieżom wolno(od 1958 roku) jedynie mianować Kardynałów i Biskupów,i na tym ich władza się kończy.
Ponieważ nominacje kardynalskie i biskupie są jedną z najważniejszych prerogatyw WŁADZY Papieskiej,teziści uznając te nominacje za WAŻNE,uznają de facto Prevosta i jego poprzedników za Wikariuszy Chrystusa.
Natomiast odrzucając wszystkie pozostałe ich rozporządzenia,ograniczają Władzę Papieża.Co Kościół Święty wyraźnie POTĘPIŁ!
Czym zatem "teziści" różnią się od "lefebrystów"?(kamuflażem???)
Czy taki "papież" jest członkiem Mistycznego Ciała Chrystusowego, którym jest Kościół? Bo zdaje się, że powinien nim być.
UsuńZwolennicy tezy mogą mieć takie same odpowiedzi na postawione pytania, co sedewakantyści. Ale to, że administracyjnie struktury Kościoła katolickiego zostały zajęte przez infiltrację raczej można uznać za obiektywny fakt. A to jest clou całej tezy. Nigdzie nie mówią, że mają moralne prawo do materialnej władzy, tylko że władza kościelna nie wygoniła ich. Zresztą bodajże SSPV, choć to są totaliści, kierują się podobną logiką. Mówią, że stan sede vacante jest moralnie pewny, ale musi zostać uregulowany kanonicznie, żeby legalnie wybrać papieża, bez łamania procedur.
OdpowiedzUsuńWydaje mi się wręcz przeciwnie. Sedewakantysta i zwolennik tezy materialno-formalnej wychodzą z podobnej diagnozy kryzysu, ale dochodzą do zupełnie różnych wniosków, dlatego odpowiedzi na te pytania nie są takie same. Sedewakantysta twierdzi po prostu, że osoby zajmujące dziś struktury posoborowe nie posiadają żadnej władzy papieskiej ani jurysdykcji kościelnej. W konsekwencji wiele z tych problemów w ogóle nie powstaje.
UsuńTo właśnie teza materialno-formalna wprowadza dodatkową kategorię „papieża materialnego” i „hierarchii materialnej”, a wraz z nią pojawiają się pytania, których zwykły sedewakantyzm nie musi rozwiązywać: Kto rozpoznaje przejście od papiestwa materialnego do formalnego? Kto stwierdza usunięcie przeszkody? Kto jest dziś prawowitą hierarchią Kościoła? Kto ma kompetencję do kanonicznego uregulowania sytuacji? Jak uniknąć problemu dwóch konkurencyjnych pretendentów do papiestwa, albo problemu „papieża na jeden dzień”?
Właśnie dlatego uważam, że są to problemy stworzone przez samą tezę, a nie przez sedewakantyzm. Co więcej, w obszernych opracowaniach IMBC czy ICR można znaleźć bardzo rozbudowane uzasadnienie samej tezy, ale znacznie trudniej znaleźć krótkie, jednoznaczne odpowiedzi na takie praktyczne pytania. Nie chodzi więc o brak literatury, lecz o brak prostych i konkretnych odpowiedzi.
Nie oczekuję kolejnych kilkudziesięciostronicowych wywodów o słuszności tezy. Chciałbym zobaczyć zwięzłe odpowiedzi na kilka podstawowych pytań praktycznych. Jeżeli teza rzeczywiście rozwiązuje problem kryzysu Kościoła, to odpowiedzi na te pytania powinny być jasne, logiczne i możliwe do przedstawienia w kilku zdaniach.
„A niechaj mowa wasza będzie: Tak, tak. Nie, nie. A co nadto więcej jest, od złego jest.” (Mt 5,37)
Ale biskup Sanborn nic nie mówi o jurysdykcji kościelnej w znaczeniu duszpasterstwa. Tylko o zwykłym administrowaniu strukturami instytucjonalnymi. Na zasadzie na przykład gdy wójt sfałszuje wybory do Rady Gminy i dalej jest wójtem na kolejną kadencję. Sąd nie podjął wobec niego działań, ale gdyby podjął to niemal pewne jest, że zostałby zdjęty, a wójt zostałby pociągnięty do odpowiedzialności. Ale nie został pociągnięty. Więc dalej administruje, wydaje decyzje itd. Gdy tylko problem prawny zostaje uregulowany to te decyzje zostają unieważnione lub skorygowane. IMBC przynajmniej chyba w podobnym duchu wydało komunikat w sprawie wyboru Prevosta.
UsuńOgólnie nie mówię, że to jest nieomylna teza. Ale trzeba się liczyć z tym, że postulat jak najszybszego wyboru papieża, który jest logiczny sam w sobie może okazać się naiwnym entuzjazmem, myśleniem życzeniowym. Do elekcji może dojść, ale to dopiero będzie ułamek procenta przebytej drogi. I patrząc przez pryzmat całego świata katolickiego rzeczywiście będzie dwóch pretendentów do papiestwa, z których nawet jeśli jeden (lub jedna linia pretendentów) zostanie uznany za prawowitą sukcesję to tak jak było to podczas schizmy zachodniej ostatecznie obaj będą musieli ustąpić (gdyby jakimś cudem modernistów zinfiltrowali tradycjonaliści w ramach posoborowia) i będzie trzeba wybrać całkowicie innego papieża.
UsuńWarto dodać jeszcze jeden argument: skoro teza materialno-formalna oddziela posiadanie wiary i władzy od samego faktu materialnej sukcesji i administracji, to logicznie rzecz biorąc, dopuszcza możliwość, że "papieżem materialnym" i legalnym elektem Kościoła mógłby zostać sam Antychryst. Czyż to nie jest ostateczne sprowadzenie boskiego ustroju Kościoła do absurdu?
OdpowiedzUsuńW rzeczy samej!Tego niestety naucza Bp.Sanborn,że dla dobra Kościoła,dla przetrwania Papiestwa,Chrystus w Niebie zatwierdzi wybór nawet Antychrysta...bo nie ma innego wyjścia.
UsuńAbsurd,to o wiele za mało powiedziane.
I ten antychryst nie byłby uzurpatorem, tylko „papieżem materialnym”, natomiast katolicki Papież wybrany przez katolickich biskupów, wyznających integralnie wiarę katolicką, byłby „uzurpatorem”. Istotnie, absurd to o wiele za mało powiedziane.
UsuńStanisław kardynał Hozjusz w kilku zdaniach rozbija w puch wszystkie lefebryzmy i semilefebryzmy: „Nauczyliśmy się więc już, że tam jest Kościół Apostolski, gdzie jest nauka Apostołów. A dalej: nauka Apostołów jest tam, gdzie jest prawowite następstwo Biskupów, od czasów Apostołów, aż do tych naszych. Gdzie nie ma tego następstwa, tam nie ma Kościoła Chrystusowego, lecz Synagoga szatana” – Chrześcijańskie Wyznanie Wiary Katolickiej. Rozdział XXVIII. Tam, gdzie jest prawowite następstwo Biskupów, tam jest nauka Apostołów i prawdziwy jeden, święty, katolicki i Apostolski Kościół. – Warto więc zapytać zwolenników tezy materialno-formalnej: skoro odmawiają posoborowej hierarchii prawowitości formalnej, to gdzie według nich przetrwało to apostolskie, widzialne następstwo, o którym pisze Hozjusz?
OdpowiedzUsuńSSPV. Jednakże byliby w karach kościelnych z powodu odrzucenia reform liturgicznych dotyczących Wielkiego Tygodnia s.p. papieża Piusa XII.
OdpowiedzUsuń
OdpowiedzUsuńPytania postawione w artykule trafiają w sedno. Teza z Cassiciacum to klasyczny przykład teologicznego kunktatorstwa i próba zjedzenia ciastka i posiadania ciastka. Jako sedewakantyści widzimy wyraźnie: heretyk nie może być papieżem w żadnym stopniu – ani formalnie, ani materialnie. Kościół od zawsze uczył, że publiczny heretyk sam stawia się poza Mistycznym Ciałem Chrystusa, a pusty tron jest faktem obiektywnym, a nie kwestią prawnych niuansów. Tworzenie hybrydowych teorii o „papieżu-elekcie”, który rzekomo okupuje stolicę materialnie, to karkołomny kompromis z modernistyczną rzeczywistością.
Warto w tym kontekście zadedykować zwolennikom sedeprywacjonizmu słowa Adama Mickiewicza:
„Na głębszym fundamencie wyższy mur stać może i wyższy rozum na głębszej pokorze”.
Problem zwolenników Tezy polega na tym, że ich „wyższy mur” skomplikowanych, scholastycznych dystynkcji runie, bo brakuje mu fundamentu pokory. Pokora w obliczu obecnego kryzysu wymaga od nas przyjęcia bolesnej i przerażającej prawdy: Kościół jest w stanie sediswakancji, a ludzki rozum nie musi na siłę „ratować” ciągłości struktur za pomocą karkołomnej logiki. Próba racjonalizowania tego stanu i przypisywania heretykom jakiegokolwiek statusu materialnego w Kościele to pycha rozumu, który boi się stanąć w nagiej prawdzie. Czysty sedewakantyzm nie potrzebuje sztucznych podpórek – wymaga pokornego uznania faktów i trwania przy czystym dogmacie, bez prób godzenia ognia z wodą.
„Teoria totalistów, ponadto, niszczy apostolskość Kościoła. O ile wiem, nigdy nie widziałem żadnego totalisty starającego się nawet zająć problemem apostolskości w obecnym kryzysie... Jeśli zatem totaliści będą w stanie skutecznie odpowiedzieć na problem ciągłości hierarchii opartej na św. Piotrze, my, materialni-formaliści zamieniamy się w słuch.” – bp Donald Sanborn, Wyjaśnienie tezy biskupa Guérard des Lauriers.
OdpowiedzUsuńPo pierwsze, apostolskość i ciągłość hierarchii nie zależą od uznawania heretyków okupujących rzymskie dykasteria za „materialnych” posiadaczy urzędów. Jak słusznie zauważono w dyskusji pod artykułem, przywołując naukę kardynała Stanisława Hozjusza z czasów potopu reformacji: Kościół i jego apostolskość trwają w katolickim episkopacie (choćby był on obecnie nieliczny, rozproszony i pozbawiony możliwości normalnego działania) oraz w wiernym mu klerze i ludu. Katoliccy biskupi wierni niezmiennej wierze, posiadający ważną sakrę, zachowują misję apostolską radicaliter (w korzeniu) i w sposób nadzwyczajny, strzegąc depozytu. Twierdzenie, że bez modernistów z Watykanu Kościół traci apostolskość, to kapitulacja przed faktami dokonanymi przez rewolucję Vaticanum II.
Po drugie, skoro Ksiądz Biskup Sanborn tak chętnie zamienia się w słuch, warto „odbić piłeczkę” i przyjrzeć się, skąd w ogóle czerpie natchnienie Teza z Cassicaiacum (materialno-formalna). Zdumiewające, jak blisko tej teorii do koncepcji... słynnego protestanckiego teologa Oscara Cullmanna, którego błędy genialnie wypunktował o. Timoteo Zapelena SJ w swoim traktacie De Ecclesia Christi. Pars apologetica. (Editio sexta recognita et aucta. Romae 1955, pp. 314-340).
O. Zapelena analizuje w swoim Scholionie dzieło Cullmanna i wskazuje na jego fundamentalny błąd w interpretacji Mt 16, 18-19. Cullmann, chcąc uratować protestancką eklezjologię, przyznaje rację katolikom, że Piotr otrzymał realny prymat i jest historycznym fundamentem Kościoła. Jednak natychmiast dodaje (punkt 4 u Zapeleny): „Hic primatus fuit Petro datus ut apostolo. Atqui apostolatus suapte natura excludit principium successionis. Petrus ergo nullos habuit nec potuit habere successores proprie dictos seu formales” („Ten prymat został dany Piotrowi jako apostołowi. A apostolat ze swej natury wyklucza zasadę sukcesji. Piotr zatem nie miał i nie mógł mieć następców właściwie zwanych lub formalnych”). Co proponuje w zamian Cullmann? Że Piotr pozostaje „wiecznym i aktualnym fundamentem” (punkt 6), ale bez formalnej sukcesji w osobie biskupa Rzymu.
Czy materialni-formaliści nie robią dokładnie tego samego? Teza z Cassicaiacum twierdzi, że moderniści w Rzymie są papieżami „materialnie”, ale nie „formalnie”. Czyli mamy do czynienia z destrukcją papiestwa i sukcesji na sposób cullmannowski: istnieje jakiś abstrakcyjny, czysto prawno-materialny ciąg urzędu, który jest kompletnie pozbawiony formy, czyli asystencji Ducha Świętego i władzy kluczy! Zapelena potępia Cullmanna za jego aprioryczne założenie, że słowa Chrystusa odnosiły się tylko do doraźnej sytuacji historycznej Piotra, a nie do realnego, formalnego trwania urzędu w jego następcach.
Zwolennicy tezy materialno-formalnej, zamiast bronić integralności Kościoła, sztucznie podtrzymują „materialną ciągłość” heretyków, tworząc eklezjologicznego potworka. W ten sposób nieświadomie realizują protestancki postulat Cullmanna: rozbijają jedność materii i formy w sukcesji apostolskiej. Prawdziwa apostolskość trwa tam, gdzie trwa integralna katolicka Wiara i Sakramenty – w rzymskokatolickim episkopacie niewielkim liczebnie, a nie w materialnych atrapach na Watykanie.