Od pewnego czasu można zaobserwować próby dyskredytowania inicjatywy Niedoskonałego Soboru Powszechnego poprzez przedstawianie jej jako jednej z wielu „tez teologicznych” lub „prywatnych opinii”, rzekomo pozbawionych solidnych podstaw doktrynalnych. Zarzut ten jest o tyle zaskakujący, że formułują go często osoby związane ze środowiskami opierającymi się na konstruktach teologicznych o równie hipotetycznym, a niekiedy nawet bardziej spekulatywnym charakterze. Warto przypomnieć, że sam sedewakantyzm nie jest jednolitym systemem teologicznym. Obok klasycznej tezy sedewakantystycznej (zwanej „czystym sedewakantyzmem” lub „totalizmem”) funkcjonują również rozmaite próby wyjaśnienia obecnego kryzysu Kościoła, spośród których najbardziej znaną pozostaje tzw. teza z Cassiciacum, zwana również tezą materialno-formalną.
Jej autor, dominikański teolog i wykładowca akademicki, JE o. bp Ludwik Bertrand (Rajmund Michał Karol) Guérard des Lauriers OP († 1988), przedstawił ją jako próbę wyjaśnienia bezprecedensowej sytuacji w Kościele. Nie jest ona elementem depozytu wiary, nigdy nie została zatwierdzona przez Magisterium Kościoła i pozostaje przedmiotem sporów nawet pomiędzy samymi sedewakantystami. Nie jest to więc dogmat, ani prawda wiary, w którą każdy musiałby wierzyć, pod groźbą grzechu ciężkiego, aby się zbawić. Jest to wyłącznie prywatna opinia teologiczna. Jeżeli więc ktoś chce mówić o „tezach teologicznych o niedoskonałym charakterze doktrynalnym”, to właśnie teza z Cassiciacum stanowi jeden z najbardziej oczywistych przykładów takiej konstrukcji. Nie oznacza to oczywiście, że należy ją odrzucić wyłącznie z tego powodu. Każda teoria powinna być oceniana na podstawie swoich argumentów oraz zgodności z nauką Kościoła. Właśnie dlatego warto przyjrzeć się bliżej jednemu z najbardziej charakterystycznych elementów tezy materialno-formalnej, a mianowicie pojęciu tzw. „papieża materialnego”.
Czy rzeczywiście może istnieć człowiek wybrany na Stolicę Apostolską, który nie posiada papieskiej jurysdykcji, a jednak w pewnym sensie pozostaje papieżem? Czy można sensownie oddzielić wybór papieża od samego papiestwa? Czy istnieje trwały stan pośredni pomiędzy papieżem a nie-papieżem? Są to pytania, których nie można rozwiązać za pomocą etykietek ani polemicznych określeń. Wymagają one merytorycznych argumentów teologicznych, historycznych i kanonicznych. Spróbujmy przeanalizować to zagadnienie. Mimo iż teoria ta wywarła znaczący wpływ na część środowisk tradycyjnych, od samego początku rodziła również szereg problemów i trudności natury filozoficznej, teologicznej i praktycznej. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tezy materialno-formalnej jest rozróżnienie pomiędzy papieżem materialnym a papieżem formalnym. Zwolennicy tej teorii utrzymują, że człowiek może zostać ważnie wybrany na Stolicę Apostolską, a zarazem nie otrzymać papieskiej jurysdykcji. W takim przypadku byłby on papieżem jedynie „materialnie”, lecz nie „formalnie”. Warto jednak postawić pytanie, czy sama idea „papieża materialnego” jest rzeczywiście spójna. Czy można sensownie mówić o człowieku wybranym na papiestwo, który jednak z samej natury rzeczy nie może stać się rzeczywistym posiadaczem papieskiej jurysdykcji?





