Państwo, które nie złożyło broni. 27 września — Dzień Polskiego Państwa Podziemnego

27 września 1939 roku, w oblężonej Warszawie, gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz wraz z grupą oficerów powołał Służbę Zwycięstwu Polski. Jej zadaniem było prowadzenie dalszej walki przeciwko obu okupantom i skupienie Polaków wokół sprawy odzyskania niepodległości. W chwili, gdy Rzeczpospolita znalazła się pod niemiecką i sowiecką okupacją, powstał zalążek Polskiego Państwa Podziemnego, państwa niepodległej Ojczyźnie zawsze wiernego...

Było to państwo działające w ukryciu, lecz związane z legalnymi władzami Rzeczypospolitej na uchodźstwie. Miało swoje wojsko, administrację, sądownictwo, prasę i tajne nauczanie. Tworzyli je żołnierze i urzędnicy, nauczyciele, harcerze, łączniczki, kurierzy oraz tysiące ludzi, którzy każdego dnia ryzykowali życie w służbie Ojzyźnie.

W tę służbę włączyli się również ludzie Kościoła katolickiego. Kapłani towarzyszyli żołnierzom jako kapelani, a także uczestniczyli w tajnym nauczaniu i pracy konspiracyjnej. Ks. Stefan Wyszyński był konspiracyjnym wykładowcą w Laskach i kapelanem zgrupowania AK „Kampinos”. Ks. Wacław Karłowicz działał w podziemiu, prowadził tajne nauczanie i współtworzył prasę konspiracyjną.

W Polskim Państwie Podziemnym współpracowali ludzie środowisk, które przed wojną toczyły ze sobą ostre spory: Polskiej Partii Socjalistycznej, Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Narodowego i Stronnictwa Pracy (SP — chrześcijańska demokracja). W obliczu okupacji potrafili stanąć razem w służbie Rzeczypospolitej.

Dziś oddajemy hołd wszystkim, którzy podtrzymali ciągłość polskiego państwa i nie pozwolili zgasnąć nadziei na wolną Ojczyznę. Cześć i chwała Bohaterom Polskiego Państwa Podziemnego!

Oświadczenie redakcji „Tenete Traditiones” w sprawie ukraińskiej zbrodni w Jarosławiu

Jarosławskie opactwo. Grafika ilustracyjna.

24 września 2026 roku na terenie dawnego opactwa sióstr benedyktynek w Jarosławiu, którego sercem jest kościół św. Mikołaja i św. Stanisława Biskupa, 31-letni obywatel Ukrainy zaatakował nożem pięć osób. Ks. * Stanisław Zbojnowicz zmarł wskutek odniesionych ran, cztery pozostałe osoby zostały ranne. Do zbrodni doszło w miejscu, do którego ludzie przyszli na modlitwę. Śmierć duchownego w kościele, wśród zgromadzonych wiernych, wstrząsnęła Polakami. Łączymy się w bólu z jego bliskimi i modlimy się za jego duszę oraz za powrót rannych do zdrowia.

Ta zbrodnia budzi niedowierzanie i grozę. Nie pozwolimy jednak, aby po pierwszych wyrazach współczucia zamilkło pytanie o bezpieczeństwo Polaków. W obliczu tej tragedii nie godzimy się na milczenie o tym, jakiej narodowości jest napastnik. Jest obywatelem Ukrainy — i jest to jedna z podstawowych informacji o zbrodni, nie powód do stawiania zarzutów tym, którzy ją podają. Polacy mają prawo znać prawdę o przestępstwach popełnianych w ich Ojczyźnie, także o pochodzeniu ich sprawców. Motyw jego działania pozostaje przedmiotem śledztwa. Domagamy się jego ustalenia, podobnie jak pełnego wyjaśnienia przebiegu i okoliczności ataku. Nie wolno zastępować tych ustaleń domysłami; nie wolno również używać braku ustalonego motywu jako pretekstu do przemilczenia tego, co już wiadomo.

Wołyń 2.0 — te słowa wyrażają lęk i gniew, które budzi w Polakach wiadomość o bezbronnych rodakach zaatakowanych przez przybysza z Ukrainy, tym bardziej w kościele, w czasie nabożeństwa. Pamięć o rzezi wołyńskiej jest zbyt bolesna, by ktokolwiek mógł nakazać nam o niej zapomnieć wtedy, gdy dochodzi do takiej zbrodni. Nie rozstrzyga ona o pobudkach napastnika z Jarosławia. Przypomina natomiast, że bezpieczeństwo Polaków nie może ustępować przed politycznymi względami ani przed obawą, że stanowcze słowa zostaną uznane za niewygodne.

24 września: Najśw. Maryji Panny od Wykupu niewolników

24 WRZEŚNIA

NAJŚW. MARYJI PANNY OD WYKUPU NIEWOLNIKÓW

Ryt zdwojony większy.    Szaty białe.

   Święto jest pamiątką założenia zakonnego zgromadzenia w celu wykupu jeńców z niewoli saraceńskiej; założycielami byli: św. Piotr Nolasco, św. Rajmund z Pennafort i Jakub, król Aragonii.

✠ ✠ ✠

Reprint na podstawie: Mszał Rzymski z dodaniem nabożeństw nieszpornych, o. Gaspar Lefebvre, Benedyktyn. Przekład polski opracowali mnisi opactwa w Tyńcu. Opactwo ŚŚ. Piotra i Pawła w Tyńcu – Polska. Opactwo Św. Andrzeja, Bruges – Belgia, 1956 r.

   Pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny powstało zgromadzenie, którego członkowie nieśli pomoc chrześcijanom uprowadzonym do niewoli. Wykup jeńców był dziełem miłosierdzia wymagającym ofiarności i odwagi: przywracał ludziom wolność, a zarazem chronił wiernych wystawionych na niebezpieczeństwo utraty wiary. Dzisiejsze święto przypomina o macierzyńskiej opiece Bogurodzicy nad tym dziełem i nad tymi, którzy oczekiwali wyzwolenia.

22 września: Św. Tomasza z Villanovy, Bp. i Wyzn.

22 WRZEŚNIA

ŚW. TOMASZA Z VILLANOVA, BISKUPA I WYZNAWCY

Ryt zdwojony.    Szaty białe.

   Św. Tomasz urodził się w Hiszpanii, już jako młodzieniec wyróżniał się miłością ku ubogim. Wstąpił do zakonu Augustianów, potem acz z niechęcią został biskupem Walencji. Umarł r. 1555.

✠ ✠ ✠

Reprint na podstawie: Mszał Rzymski z dodaniem nabożeństw nieszpornych, o. Gaspar Lefebvre, Benedyktyn. Przekład polski opracowali mnisi opactwa w Tyńcu. Opactwo ŚŚ. Piotra i Pawła w Tyńcu – Polska. Opactwo Św. Andrzeja, Bruges – Belgia, 1956 r.

   Św. Tomasz z Villanovy, zakonnik reguły św. Augustyna i arcybiskup Walencji, zasłynął przede wszystkim niezwykłym miłosierdziem względem ubogich. Godności biskupiej nie przyjął dla zaszczytów, lecz pod posłuszeństwem jako ciężar nałożony przez Opatrzność Bożą. Pozostając człowiekiem modlitwy, pokuty i wielkiej prostoty życia, dobra powierzone Kościołowi obracał na pomoc potrzebującym, sam zaś stronił od zbytku i wystawności. Jako pasterz troszczył się zarówno o doczesną niedolę powierzonych sobie wiernych, jak i o zbawienie ich dusz.

Polskie chorągwie w Moskwie. 416. rocznica wkroczenia wojsk Rzeczypospolitej

W nocy z 20 na 21 września 1610 roku wojska Rzeczypospolitej pod dowództwem hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego rozpoczęły wkroczenie do Moskwy. Był to jeden z największych triumfów militarnych i politycznych w dziejach dawnej Polski. Polskie chorągwie znalazły się w stolicy państwa moskiewskiego nie wskutek długotrwałego oblężenia, lecz dzięki zwycięskiej kampanii, talentowi dowódczemu hetmana oraz zawartemu z bojarami porozumieniu.

Drogę do Moskwy otworzyło świetne zwycięstwo pod Kłuszynem, odniesione 4 lipca 1610 roku nad wielokrotnie liczniejszą armią moskiewsko-szwedzką. Wojska Żółkiewskiego rozbiły siły zmierzające z odsieczą dla Smoleńska, obleganego przez armię króla Polski Zygmunta III Wazy, a wieść o klęsce przyspieszyła upadek cara Wasyla Szujskiego. Władzę w Moskwie przejęła grupa bojarów określana mianem Siemibojarszczyzny, która rozpoczęła rokowania z polskim hetmanem.

Rzeczpospolita u szczytu potęgi Polskie chorągwie wkroczyły do stolicy państwa moskiewskiego

W służbie niepodległej i katolickiej Polski. 84. rocznica powstania Narodowych Sił Zbrojnych

20 września 1942 roku powołano Narodowe Siły Zbrojne — drugą pod względem liczebności formację zbrojną Polski Podziemnej. Zostały one utworzone na mocy rozkazu pułkownika Ignacego Oziewicza ps. „Czesław”, który objął stanowisko pierwszego komendanta głównego organizacji. Trzon nowej formacji stanowiły Organizacja Wojskowa Związek Jaszczurczy oraz ta część Narodowej Organizacji Wojskowej, która sprzeciwiła się scaleniu z Armią Krajową. Do NSZ przystąpiło również kilka mniejszych organizacji oraz część żołnierzy Armii Krajowej. Jesienią 1943 roku Narodowe Siły Zbrojne liczyły około 73 tysięcy członków. Po wkroczeniu na terytorium Rzeczpospolitej oddziałów Armii Czerwonej i rozpoczęciu okupacji sowieckiej żołnierze NSZ należeli do najzacieklej prześladowanych uczestników podziemia niepodległościowego, a propaganda komunistyczna przez dziesięciolecia przedstawiała ich jako niemieckich kolaborantów.

Głównym celem NSZ była walka o niepodległość Polski oraz odbudowę państwa w jego przedwojennych granicach na wschodzie, a zarazem przesunięcie granicy zachodniej na Odrę i Nysę Łużycką. Program ten określano mianem „marszu na zachód”. Program organizacji przewidywał również utworzenie Katolickiego Państwa Narodu Polskiego w drodze przewrotu narodowego, rozumianego jako głęboka przemiana wszystkich dziedzin życia społecznego. Pod względem społecznym i gospodarczym postulowano narodowy samorząd gospodarczy z zachowaniem własności prywatnej oraz solidaryzm narodowy przeciwstawiony marksistowskiej walce klas. Ustrój polityczny miał się opierać na narodowym systemie parlamentarnym, natomiast bezpieczeństwa wspólnoty narodowej miała strzec armia zdolna do obrony Polski przed totalitaryzmem niemieckim i sowieckim. W polityce zagranicznej przewidywano utworzenie konfederacji państw Europy Środkowej. Fundamentem życia państwowego i narodowego miała być wiara katolicka, a przyszła Polska — katolickim państwem wyznaniowym. Praca ideowo-wychowawcza NSZ kształtowała żołnierzy w duchu walki o niepodległość Wielkiej Polski, przywiązania do idei narodowej i wierności wierze katolickiej. Stanowczo odrzucano zarówno niemiecki narodowy socjalizm, jak i sowiecki komunizm, krytykując zarazem partyjniactwo oraz wpływy dawnych piłsudczyków w Armii Krajowej. Krytycznie oceniano również rolę odgrywaną przez Żydów w przedwojennym życiu społecznym i gospodarczym oraz postulowano ograniczenie ich wpływów w przyszłej Polsce. Jednocześnie podkreślano lojalność wobec władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i Naczelnego Wodza. Szczególną rolę w działalności ideowej i wychowawczej odgrywała rozbudowana prasa organizacyjna. NSZ wydawały około 130 czasopism, wśród których znajdowały się m.in. „Narodowe Siły Zbrojne”, „Szaniec” oraz skierowane do duchowieństwa katolickiego „Lux Mundi”.

Katolickie Państwo Narodu PolskiegoWiara katolicka fundamentem życia państwowego i narodowego

17 września 1939 — sowiecka napaść na Polskę

17 września 1939 roku, siedemnaście dni po rozpoczęciu niemieckiej agresji, od wschodu na terytorium Rzeczypospolitej wkroczyła zbrojnie Armia Czerwona. Związek Sowiecki przystąpił tym samym do realizacji tajnych ustaleń paktu Ribbentrop–Mołotow, przewidujących podział tej części Europy pomiędzy III Rzeszę i ZSRR.

Polska, prowadząca już ciężką wojnę z Niemcami, została zaatakowana przez drugiego sąsiada. W następnych dniach wojska obu agresorów zetknęły się na zajętych ziemiach polskich. Jednym z najbardziej wymownych obrazów ich ówczesnej współpracy stał się Brześć, gdzie 22 września odbyły się niemieckie i sowieckie uroczystości wojskowe związane z przekazaniem miasta Armii Czerwonej.

17 września 1939 roku dwa socjalizmy spotkały się nad rozdartą Polską. Niemiecki narodowy socjalizm i sowiecki komunizm pozostawały odrębnymi, a później śmiertelnie wrogimi systemami, lecz jesienią 1939 roku ich państwa współdziałały w rozbiorze Rzeczypospolitej. Wraz z Armią Czerwoną na ziemie polskie wkroczył system programowo ateistyczny i wrogi Kościołowi, rozpoczynając na zajętych terenach również walkę z religią i katolickim życiem społecznym.

Rocznica ta jest również okazją do powrotu do dyskusji nad politycznym i gospodarczym zapleczem europejskich totalitaryzmów. W tym kontekście warto przypomnieć film Grzegorza Brauna „Defilada zwycięzców” oraz książki Adama Le Bora „Wieża w Bazylei”, Songa Hongbinga „Wojna o pieniądz” i Pierre’a de Villemaresta „Źródła finansowe komunizmu i nazizmu, czyli w cieniu Wall Street”.

15 września: Siedmiu Boleści N. M. Panny

15 WRZEŚNIA

7 BOLEŚCI N. M. PANNY

Ryt zdwojony 2-ej klasy.    Szaty białe.

   Maryja stała u stóp krzyża, na którym wisiał Jezus. Ta chwila najboleśniejsza w jej życiu była już przepowiedziana przez Symeona, gdy prorokował o mieczu boleści, który miał przeszyć jej serce. Maryja, współodkupicielka świata złączyła się najbliżej ze wszystkich istot z ofiarą swego Syna. Żadne serce tak nie wczuwało się w boleść Chrystusa, jak serce Maryji. U stóp krzyża stała się Królową Męczenników. Aczkolwiek nie przelała swej krwi, przez swe współcierpienie z Jezusem dała świadectwo Prawdzie. Kościół dwa razy obchodzi pamiątkę tej bolesnej chwili: Podczas okresu Męki Pańskiej, aby uczcić rolę jaką Maryja odegrała w dziele Odkupienia i 15 września, aby dać nam sposobność wyrażenia naszego współczucia. Kościół cały łączy się dziś z męką Maryji i rozpamiętywa ze czcią jej boleści, żeby osiągnąć błogosławione skutki męki Chrystusa i Jego matki.

   Święto dzisiejsze rozpowszechnił Pius VII w 1817 r., gdy sam cierpiał prześladowanie od możnych tego świata.

✠ ✠ ✠

Reprint na podstawie: Mszał Rzymski z dodaniem nabożeństw nieszpornych, o. Gaspar Lefebvre, Benedyktyn. Przekład polski opracowali mnisi opactwa w Tyńcu. Opactwo ŚŚ. Piotra i Pawła w Tyńcu – Polska. Opactwo Św. Andrzeja, Bruges – Belgia, 1956 r.

14 września: Podwyższenie Krzyża Świętego

14 WRZEŚNIA

PODWYŻSZENIE ŚW. KRZYŻA

Ryt zdwojony większy.    Szaty czerwone.

   Drzewo Krzyża świętego odnalezione było prawdopodobnie 14 września w r. 326. przez św. Helenę, matkę cesarza Konstantyna. Gdy Konstantyn wybudował na miejscu, gdzie Chrystus był umęczony, kościół, oddano go do czci Bożej 14 września 335 r. Na pamiątkę tych dwu faktów w Jerozolimie obchodzono uroczyste święto. Na wzór Jerozolimy powstała uroczystość św. Krzyża naprzód w tych kościołach, które miały część tej cennej relikwii; święto nazywano Podwyższeniem św. Krzyża.

   Na początku wieku siódmego wojska Perskie zdobyły Jerozolimę i król Chozroas zabrał relikwie św. Krzyża, którą jednak odzyskano i 3 maja 629 roku złożono ją znowu w kościele jerozolimskim. Ten radosny wypadek wpłynął na powstanie święta na całym Zachodzie i nazwano je Znalezieniem św. Krzyża, choć właściwie było to tylko odzyskanie relikwii. W obecnym stanie liturgii czcimy pamiątkę Znalezienia 3, w Polsce 4 maja, natomiast 14 września odnawiamy pamięć Odzyskania św. Krzyża, i nazywamy je Podwyższeniem.

✠ ✠ ✠

Reprint na podstawie: Mszał Rzymski z dodaniem nabożeństw nieszpornych, o. Gaspar Lefebvre, Benedyktyn. Przekład polski opracowali mnisi opactwa w Tyńcu. Opactwo ŚŚ. Piotra i Pawła w Tyńcu – Polska. Opactwo Św. Andrzeja, Bruges – Belgia, 1956 r.

Poczet głów Państwa Polskiego. Od księcia Mieszka I do prezydenta RP Karola Nawrockiego

Książęta, królowie, naczelnicy i prezydenci — ponad tysiąc lat ciągłości władzy państwowej Polski

 Przed dziesięcioma laty, w czerwcu 2016 roku, na łamach Tenete Traditiones opublikowaliśmy „Poczet władców i królów polskich”, poświęcony najdawniejszym, legendarnym początkom naszych dziejów. Sięgając do starych polskich kronik (m.in. Historia Polonica bł. Wincentego Kadłubka), podań oraz tradycji utrwalonej między innymi w jasnogórskim poczcie książąt i królów, staraliśmy się oddzielić narodową legendę, w której może kryć się ziarno historycznej prawdy, od współczesnych fantazji o rzekomym starożytnym „Imperium Wielkiej Lechii”. Tamten poczet prowadził nas przez czasy poprzedzające powstanie historycznego Państwa Polskiego. W czerwcu 2025 roku przedstawiliśmy natomiast „Poczet władców Polski w XX i XXI wieku”, obejmujący ostatnich tytularnych królów Polski z dynastii Romanowów, Radę Regencyjną Królestwa Polskiego, Naczelnika Państwa oraz kolejnych Prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej — zarówno urzędujących w kraju, jak i przechowujących legalną ciągłość Państwa Polskiego na uchodźstwie podczas niemieckiej i sowieckiej okupacji naszej Ojczyzny.

 Niniejszy poczet łączy oba te krańce dziejów. Rozpoczynamy od Mieszka I — pierwszego władcy Polski wzmiankowanego przez współczesne mu źródła — a kończymy na urzędującym Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej Karolu Nawrockim. Przedstawiamy książąt, królów, regentów, Naczelnika Państwa i prezydentów, a więc wszystkich tych, którzy w kolejnych epokach piastowali najwyższą władzę w Państwie Polskim albo stanowili jej legalną kontynuację. Polska nie zawsze posiadała ten sam ustrój, granice ani stopień niezależności. Była monarchią książęcą i królewską, przeżyła rozbicie dzielnicowe, unię z Wielkim Księstwem Litewskim, epokę Rzeczypospolitej Obojga Narodów i królów elekcyjnych, rozbiory, Księstwo Warszawskie oraz związane z Cesarstwem Rosyjskim Królestwo Polskie. Po likwidacji jego odrębnej państwowości Romanowowie zachowali tytuł królów Polski, aż do upadku swojej dynastii w 1917 roku. Następnie władzę zwierzchnią objęła Rada Regencyjna, która 7 października 1918 roku proklamowała niepodległość Polski i przekazała swą władzę Józefowi Piłsudskiemu. Po klęsce 1939 roku ciągłość Rzeczypospolitej przechowali jej legalni Prezydenci na uchodźstwie, a 22 grudnia 1990 roku prezydent Ryszard Kaczorowski przekazał insygnia władzy państwowej II Rzeczypospolitej prezydentowi Lechowi Wałęsie. W okresie rozbicia dzielnicowego za głowę państwa przyjmujemy księcia zwierzchniego, a następnie władcę Krakowa — dawnej dzielnicy senioralnej. Okresy bezkrólewia zaznaczamy, wymieniając sprawującego władzę zastępczą prymasa-interreksa, podobnie jak w czasach republikańskich odnotowujemy osoby czasowo wykonujące obowiązki Prezydenta RP. Nie otrzymują one jednak miejsca równego właściwym monarchom i prezydentom. Rada Regencyjna została natomiast potraktowana jako jedna kolegialna głowa państwa.

 Nie jest to poczet wyłącznie wielkich wodzów i dobrych gospodarzy. W historii Polski byli władcy wybitni, święci i bohaterscy, ale byli również monarchowie słabi, nieudolni albo działający ze szkodą dla państwa. Ciągłość urzędu nie oznacza równości zasług ani moralnej aprobaty dla każdego panującego. Każdej postaci towarzyszy dlatego krótka, rzeczowa nota zawierająca podstawowe daty, tytuły i najważniejsze wydarzenia jej panowania. Wizerunki zostały ujednolicone w formie realistycznych, filmowych rekonstrukcji historycznych. Za podstawę portretów dawnych władców posłużyły przede wszystkim szkice Jana Matejki oraz oparte na nich późniejsze przedstawienia barwne (w przypadku postaci niewłączonych do pocztu Matejki zastosowano hipotetyczne rekonstrukcje oparte na realiach epoki), natomiast w przypadku postaci nowożytnych i współczesnych — autentyczne portrety i fotografie. W ten sposób pragniemy ukazać nie tylko kolejnych ludzi sprawujących najwyższą władzę, lecz również trwającą przez ponad tysiąc lat historyczną i instytucjonalną ciągłość Państwa Polskiego.