„Błogosławiona wina” śp. x bp'a. Daniela L. Dolana.

 W tym roku, 29 września, w święto Dedykacji św. Michała Archanioła (uroczystość 1 klasy, a prywatnie, moje imieniny) minie równo pięć lat, od dnia, gdy śp. bp. Daniel Lytle Dolan konsekrował na biskupa Jego Ekscelencję, księdza bp. Roderyka Ribeiro da Silvę. Nie sposób tutaj nie wspomnieć ogromnych zasług śp. bp. Dolana dla ruchu tradycyjnego i sedewakantystycznego. Z upływem czasu, jego słowa i czyny, zwłaszcza te z ostatnich lat spędzonych tutaj, na tym łez padole, wydają się wręcz prorocze. Jego wyjątkowo trafna analiza i diagnoza obecnej sytuacji kryzysu Kościoła; oraz jego konsekracje biskupie, które u niektórych budziły kontrowersje i niepokój, były — co teraz widzimy — prawdziwym działaniem Bożej Opatrzności. Niniejszy artykuł ma jednak na celu nie tyle polemikę z przeciwnikami śp. bpa Dolana, co pokazanie, że właśnie dzięki niemu zachowana została sukcesja apostolska w wielu środowiskach; że bez tych decyzji nie byłoby dziś wielu biskupów, kapłanów i wiernych; a w konsekwencji nie byłoby również obecnych wysiłków zmierzających do odbudowy prawowitej hierarchii Kościoła Świętego.

 Wśród różnych zarzutów kierowanych po śmierci wobec śp. bp. Daniela Dolana jeden powraca szczególnie często. Twierdzi się, że popełnił błąd, konsekrując 29 września 2021 r. bp. Rodrigo da Silvę, który nie ukończył jeszcze wymaganego przez prawo kanoniczne pięcioletniego okresu kapłaństwa. Miał natomiast ukończone, również wymagane przez prawo kanoniczne, 30 lat (ur. 18 lutego 1991 r.). Na kapłana został wyświęcony 23 grudnia 2017 r. przez śp. bpa Richarda Williamsona. Dla niektórych był to dowód nieostrożności, a nawet lekceważenia prawa kościelnego. Dziś, niemal pięć lat później, warto jednak spojrzeć na tę sprawę z pewnego dystansu i zadać pytanie: jakie owoce przyniosła ta decyzja? Warto w tym miejscu przypomnieć, że wymóg pięciu lat kapłaństwa przed konsekracją biskupią nie jest prawem Bożym ani elementem koniecznym do ważności sakramentu. Jest to przepis prawa kościelnego ustanowiony przez Kościół dla normalnych czasów i normalnych warunków funkcjonowania hierarchii. Nikt nie kwestionuje zasadności takiego przepisu. Pięć lat posługi kapłańskiej pozwala zdobyć doświadczenie duszpasterskie i przygotować się do obowiązków biskupich. Pytanie brzmi jednak, czy przepis ustanowiony dla zwyczajnych czasów należy stosować w identyczny sposób w sytuacji bezprecedensowego kryzysu Kościoła, gdy liczba katolickich biskupów na świecie jest niewielka, a przyszłość sukcesji apostolskiej niepewna.

 Od początku należy podkreślić, że spór nie dotyczył ważności konsekracji. Nikt poważny nie twierdził, że brak kilku miesięcy do wymaganego stażu kapłańskiego czyni sakrament nieważnym. Mówimy wyłącznie o przepisie prawa kościelnego ustanowionym dla normalnych czasów funkcjonowania hierarchii kościelnej. Niezależnie od tego, jak oceniać samą decyzję bp. Dolana, warto dziś spojrzeć nie tylko na sam akt konsekracji, ale również na jego późniejsze następstwa. W dyskusjach wokół konsekracji bp. da Silvy często zaciera się różnica pomiędzy prawem Bożym a prawem czysto kościelnym. Prawo Boże nie podlega zmianie ani dyspensie. Natomiast przepisy prawa kościelnego zostały ustanowione przez Kościół dla dobra wiernych i mogą być stosowane z uwzględnieniem konkretnych okoliczności. Kościół od zawsze uznawał zasadę, że prawa kościelne istnieją dla zbawienia dusz, a nie odwrotnie. Dlatego w historii niejednokrotnie zdarzały się sytuacje nadzwyczajne, w których zachowanie dobra Kościoła wymagało działań wykraczających poza zwykłe ramy dyscyplinarne, obowiązujące w zwykłych czasach.

 Trudno zaprzeczyć, że obecna sytuacja Kościoła należy do najbardziej niezwykłych w jego historii. Od dziesięcioleci trwa kryzys autorytetu, doktryny i hierarchii. Niezależnie od różnic między poszczególnymi środowiskami tradycyjnymi, niemal wszyscy zgadzają się, że mamy do czynienia ze stanem głębokiego i długotrwałego kryzysu. W takich okolicznościach decyzje podejmowane przez biskupów nie zawsze mogą być oceniane wyłącznie według kryteriów właściwych dla czasów normalnego funkcjonowania Kościoła. Właśnie dlatego wielu autorów katolickich odwoływało się do zasady stanu konieczności (status necessitatis), gdy chodziło o zachowanie wiary, sakramentów i kapłaństwa. To zgodna opinia wszystkich tradycjonalistów.

 Niewiele ponad pół roku później, 26 kwietnia 2022 roku, śp. bp. Dolan niespodziewanie zmarł. Gdyby nie konsekracja bp. da Silvy dokonana kilka miesięcy wcześniej, sytuacja parafii św. Gertrudy Wielkiej w Cincinnati mogłaby wyglądać zupełnie inaczej. To właśnie bp. Roderyk da Silva konsekrował 18 maja 2022 roku JE x bpa Karola McGuire'a, zapewniając ciągłość sukcesji apostolskiej oraz dalsze funkcjonowanie jednego z najważniejszych ośrodków katolickiego tradycjonalizmu sedewakantystycznego w Stanach Zjednoczonych Ameryki, jakim jest S.G.G.

 Historia jednak na tym się nie zakończyła. Boża Opatrzność czuwała nad zachowaniem katolickiego episkopatu.  1 maja 2023 r. bp. McGuire i bp. da Silva konsekrowali wspólnie na biskupa JE x. bpa Bedę Nkamuke z Nigerii. 7 stycznia 2024 roku bp. da Silva konsekrował w Brazylii dwóch kolejnych katolickich biskupów — JE x bp. Piotra Roya oraz JE x bp. Ferdynanda Altamirę. Decyzja to spowodowała pewne kontrowersje i doprowadziła do poróżnienia między bp. da Silvą a bp. McGuire'm. Jednakże, niezależnie od różnic istniejących między poszczególnymi biskupami, nie sposób zaprzeczyć, że konsekracja z 29 września 2021 roku zaczęła przynosić dalsze owoce. Wielu również wtedy podniosło znowu swe głosy krytyczne wobec tej konsekracji. Niektórzy mówili, że kandydaci są mało znani w środowisku sedewakantystycznym. Nawet bp. McGuire wyraził wówczas swoją dezaprobatę, ponieważ bp. da Silva nie skonsultował z nim tej decyzji... Z całym szacunkiem do Jego Ekscelencji, ale wydaje mi się, że biskup konsekrator nie musi konsultować takich decyzji z biskupem, którego sam konsekrował. Tu należy podkreślić pewną subtelność. JE x bp. Karol McGuire jest następcą śp. bpa Daniela Dolana na stanowisku proboszcza parafii św. Gertrudy Wielkiej. Jednak w sensie sukcesji biskupiej bezpośrednim następcą śp. bp. Dolana pozostaje JE x bp. Roderyk Ribeiro da Silva, ponieważ to właśnie jego konsekrował śp. bp. Dolan.

 Widzimy tutaj, jak w ciągu zaledwie kilku lat bp. Roderyk da Silva stał się konsekratorem kolejnych biskupów i jednym z najaktywniejszych uczestników życia katolickiego środowiska tradycyjnego. Kolejnym ważnym i doniosłym wydarzeniem była konsekracja biskupia sub conditione JE x bp. Merardo Loyi, której bp. Roderyk da Silva udzielił 12 czerwca 2025 roku. Sam bp. Merardo Loya otwarcie przyznaje, że akt ten przyczynił się do usunięcia istniejących wcześniej wątpliwości i otworzył drogę do szerszej współpracy pomiędzy biskupami katolickimi. Niezależnie od subiektywnej oceny poszczególnych wydarzeń i głosu różnych ignorantów, trudno nie zauważyć, że bp. Roderyk da Silva odegrał w tym procesie rolę centralną.

 Szczególnie interesujące jest to, że większość biskupów publicznie opowiadających się dziś za ideą Niedoskonałego Soboru Powszechnego jest bezpośrednio związana z osobą bp. da Silvy. Nie oznacza to oczywiście, że wszyscy konsekrowani przez niego biskupi podzielają identyczne poglądy. Wystarczy wspomnieć bp. Karola McGuire'a, który jak dotąd nie poparł tej inicjatywy. Nie zmienia to jednak faktu, że bp. Piotr Roy, bp. Merardo Loya oraz sam bp. Rodrigo da Silva należą obecnie do najbardziej aktywnych zwolenników tej koncepcji. Trudno nie dostrzec tutaj pewnej historycznej ciągłości wydarzeń. Czy śp. bp. Daniel Dolan przewidywał wszystkie te wydarzenia, gdy podejmował decyzję we wrześniu 2021 roku? Zapewne nie. Możliwe jednak, że historia tej konsekracji stanowi kolejny przykład działania Opatrzności Bożej. Ludzie często oceniają wydarzenia przez pryzmat chwili obecnej. Bóg natomiast widzi ich dalsze konsekwencje. To, co dla jednych było wówczas powodem krytyki i zgorszenia, dziś można oceniać również przez pryzmat owoców, jakie przyniosło. Czy gdyby bp. Daniel Dolan dziś żył, to poparłby ideę Niedoskonałego Soboru Powszechnego? Tego oczywiście nie wiemy. Natomiast jest absolutnie pewne, że śp. bp. Dolan rozmawiał, z całą pewnością również na ten temat, z przyszłym biskupem Roderykiem da Silvą, i był świadomy jego poglądów. „Na nikogo rąk pospiesznie nie nakładaj” poucza Pismo św. (1 Tm 5,22). Śp. bp. Dolan znał przyszłego biskupa da Silvę znacznie lepiej niż wszyscy jego późniejsi krytycy razem wzięci. I to właśnie jego uczynił swoim następcą!

 Jednym z największych problemów środowiska tradycyjnego od dawna jest rozproszenie i brak współpracy pomiędzy poszczególnymi biskupami. Przez lata wiele inicjatyw jednoczących kończyło się niepowodzeniem. Tym bardziej warto odnotować wszelkie działania zmierzające do przezwyciężenia wzajemnych nieufności i odbudowy choćby minimalnej współpracy. W tym kontekście trudno nie zauważyć roli odgrywanej przez bp. da Silvę. To właśnie wokół jego osoby i jego posługi zaczęły pojawiać się inicjatywy mające na celu zbliżenie biskupów, którzy jeszcze kilka lat wcześniej pozostawali od siebie całkowicie odseparowani. Nie wiemy, dokąd ostatecznie doprowadzą te wysiłki. Nie wiemy również, czy idea Niedoskonałego Soboru Powszechnego przyniesie oczekiwane owoce. Wiemy jednak, że wielu biskupów zaangażowanych dziś w te działania zawdzięcza swoją sukcesję apostolską właśnie decyzji podjętej przez śp. bp. Daniela Dolana we wrześniu 2021 roku. Pozostaje to w sferze obiektywnych faktów, a nie rozważań. 

 Gdy śp. bp. Daniel Dolan konsekrował bp. Rodrigo da Silvę 29 września 2021 roku, wielu dostrzegało przede wszystkim kilka brakujących miesięcy do wymaganego prawem kanonicznym okresu kapłaństwa. Dziś widzimy konsekrację bp. Karola McGuire'a po śmierci bp. Dolana, konsekracje bp. Roya i bp. Altamiry, konsekrację sub conditione bp. Merardo Loyi oraz coraz wyraźniejsze próby budowania jedności pomiędzy biskupami i rozwiązania kryzysu hierarchii poprzez ideę Niedoskonałego Soboru Powszechnego. Można tu więc mówić o pewnym darze prorokowania. Oczywiście, nie należy popadać w przesadę, śp. bp. Daniel Dolan zapewne nie przewidział dokładnie wszystkiego, co się wydarzy. Być może jednak właśnie tutaj dostrzec można działanie Opatrzności Bożej. Historia Kościoła wielokrotnie pokazywała, że Bóg potrafi posłużyć się decyzjami budzącymi w swoim czasie kontrowersje, aby osiągnąć cele, których ludzie początkowo nie są w stanie dostrzec. I być może właśnie dlatego warto dziś spojrzeć na konsekrację z 29 września 2021 roku nie tylko przez pryzmat zarzutów, które jej towarzyszyły, ale również przez pryzmat owoców, jakie przyniosła. Biskup Dolan miał szczególne nabożeństwo do Matki Bożej Dobrej Rady. Tak się akurat opatrznościowo złożyło, że zmarł właśnie w dzień Jej święta, 26 kwietnia. Widzimy, że Matka Boża dobrze mu doradziła. Konsekracja bp. Roderyka da Silvy to była prawdziwie „Błogosławiona wina”. Nie twierdzimy oczywiście, że bp. Daniel Dolan popełnił jakąkolwiek winę. Tytuł niniejszego artykułu należy rozumieć w sposób analogiczny do słów liturgii wielkanocnej: O felix culpa — „O szczęśliwa wino”. Celowo nawiązałem tutaj również do tytułu książki Zofii Kossak. Jeżeli bowiem za „winę” uznać zarzut najczęściej wysuwany przeciwko decyzji z 29 września 2021 roku, a więc konsekrację biskupią udzieloną kilka miesięcy przed upływem wymaganego przez prawo kanoniczne pięcioletniego okresu kapłaństwa, to warto dziś zadać pytanie: jakie owoce przyniosła ta decyzja? Są to dziś owoce prawdziwe błogosławione!

 Czy był to jedynie zbieg okoliczności? Każdy Czytelnik oceni to sam. Historia Kościoła uczy jednak, że Opatrzność Boża często posługuje się wydarzeniami, których pełnego znaczenia nie jesteśmy w stanie dostrzec od razu. Niejednokrotnie dopiero po latach okazuje się, że decyzje budzące kontrowersje stały się narzędziem do osiągnięcia większego dobra. Być może właśnie tak należy dziś patrzeć na konsekrację bp. Rodrigo da Silvy. Nie przez pryzmat kilku brakujących miesięcy, które tak bardzo zajmowały uwagę krytyków, lecz przez pryzmat owoców, jakie wydała. Jeżeli zaś ktoś nadal chciałby nazywać tę decyzję „winą”, pozostaje jedynie odpowiedzieć słowami liturgii: O felix culpa! — O szczęśliwa wino! Może bowiem to właśnie ona stała się jednym z narzędzi, którymi Opatrzność przygotowuje drogę do odnowy widzialnego porządku Kościoła. Gdy zaczynałem moją „przygodę” z sedewakantyzmem, pewien „stary wyjadacz” powiedział mi: „przyszły papież będzie pochodził z linii abp. Thuca”. Dziś chciałbym te słowa powtórzyć i nieco doprecyzować: jeżeli Bóg pozwoli nam doczekać wyboru przyszłego katolickiego Papieża, to jest bardzo możliwe, że będzie on pochodził z linii śp. bp. Dolana. Jeżeli tak się stanie, historia jeszcze pełniej ukaże wiekopomne znaczenie opatrznościowej decyzji podjętej 29 września 2021 roku. Omnia ad maiorem Dei gloriam!

Michał Mikłaszewski, redaktor naczelny

W święto św. Antoniego z Padwy, AD 2026