Św. Robert kard. Bellarmin, S.J.
DOKTOR KOŚCIOŁA
Wyciąg z św. Roberta Bellarmina,
De Romano Pontifice, lib. II, rozdz. 30
Dokument ten, przetłumaczony przez Jima Larrabee, jest jednym z wielu doskonałych źródeł udostępnionych przez Johna Lane'a na jego tradycyjnej katolickiej stronie internetowej www.strobertbellarmine.net. Poniższe uwagi wstępne są autorstwa pana Lane'a:Chociaż prawdą jest, że św. Robert Bellarmine uważał za niemożliwe, aby papież mógł kiedykolwiek utracić wiarę, a tym samym papiestwo, to jednak uważał, że opinia ta nie jest teologicznie pewna. Z tego powodu przystąpił do zbadania kwestii, co by się stało, gdyby papież stał się heretykiem. Poniższy fragment jego traktatu o papiestwie dotyczy tej kwestii. Należy zauważyć, że w duchu chrześcijańskiej pokory nie powinniśmy sprzeciwiać się umysłowi żadnego Doktora Kościoła Powszechnego bez bardzo poważnych powodów (jeśli w ogóle). Dlatego lepiej jest utrzymywać, że jawni heretycy Jan Paweł II i Paweł VI nigdy nie byli papieżami, ponieważ byli niekatolikami przed ich "wyborem", a zatem nie byli ważną materią dla papiestwa.
Czwarta opinia to opinia Kajetana, dla którego (de auctor. papae et con., cap. 20 et 21) jawnie heretycki papież nie jest ‘ipso facto’ zdetronizowany, ale może i musi zostać zdetronizowany przez Kościół. Moim zdaniem, tej opinii nie da się obronić. Po pierwsze, udowodniono argumentami z autorytetu i rozumowymi, że jawny heretyk jest ‘ipso facto’ zdetronizowany. Argument z autorytetu oparty jest na świętym Pawle (Tyt. III, 10-11), który nakazuje, żeby unikać heretyka po dwóch napomnieniach, to jest, po tym, jak sam się okaże jawnie uporczywym – to znaczy, przed jakąkolwiek ekskomuniką czy orzeczeniem sądowym. I to właśnie pisze św. Hieronim, dodając, że inni grzesznicy są wykluczani z Kościoła wyrokiem ekskomuniki, ale heretycy sami się wygnali i odłączyli się swoim własnym aktem od ciała Chrystusa. Teraz papież, który pozostaje papieżem, nie może być unikany, bo jak można wymagać od nas unikania naszej własnej głowy? Jak możemy oddzielić się od zjednoczonego z nami członka?
Ta zasada jest najbardziej pewna. Niechrześcijanin nie może w żaden sposób być papieżem, jak przyznaje sam Kajetan (ib. c. 26). Powodem tego jest to, że nie może być głową tego, czego nie jest członkiem; teraz ten, kto nie jest chrześcijaninem, nie jest członkiem Kościoła, a jawny heretyk nie jest chrześcijaninem, jak wyraźnie nauczają św. Cyprian (lib. 4, epist. 2), św. Atanazy (Scr. 2 cont. Arian.), św. Augustyn (lib. de great. Christ. cap. 20), św. Hieronim (contra Lucifer.) i inni; dlatego jawny heretyk nie może być papieżem.
Na to Kajetan odpowiada (w Apol. pro tract. praedicto cap. 25 et in ipso tract. cap. 22), że heretyk nie jest chrześcijaninem "simpliciter" [tj. bez zastrzeżeń lub absolutnie], ale jest nim "secundum quid" [tj. w sensie kwalifikowanym lub względnym]. Przyjmując bowiem, że dwie rzeczy stanowią chrześcijanina - wiara i charakter [chrzcielny] - heretyk, utraciwszy wiarę, nadal jest w pewien sposób zjednoczony z Kościołem i jest zdolny do jurysdykcji; dlatego jest także papieżem, ale powinien zostać usunięty, ponieważ jest skłonny, z ostatecznym usposobieniem, przestać być papieżem: jak człowiek, który jeszcze nie umarł, ale jest "in extremis" [w punkcie śmierci].
Przeciwko temu: po pierwsze, gdyby heretyk pozostał "in actu" [faktycznie] zjednoczony z Kościołem na mocy charakteru, nigdy nie byłby w stanie zostać odcięty lub oddzielony od niego "in actu", ponieważ charakter jest nieusuwalny. Nie ma jednak nikogo, kto zaprzeczałby, że niektórzy ludzie mogą być oddzieleni "in actu" od Kościoła. Dlatego charakter nie sprawia, że heretyk jest "in actu" w Kościele, ale jest jedynie znakiem, że był w Kościele i że musi do niego powrócić. Analogicznie, gdy owca błąka się zagubiona w górach, odciśnięte na niej znamię nie sprawia, że znajduje się ona w owczarni, ale wskazuje, z której owczarni uciekła i do której należy ją przyprowadzić z powrotem. Prawdę tę potwierdza św. Tomasz, który mówi (Summ. Theol. III, q. 8, a. 3), że ci, którzy nie mają wiary, nie są zjednoczeni "in actu" z Chrystusem, ale tylko potencjalnie - i św. Tomasz odnosi się tutaj do wewnętrznego zjednoczenia, a nie do zewnętrznego, które jest wytwarzane przez wyznanie wiary i widzialne znaki. Dlatego, ponieważ charakter jest czymś wewnętrznym, a nie zewnętrznym, według św. Tomasza sam charakter nie jednoczy człowieka "in actu" z Chrystusem.
Dalej przeciwko argumentowi Kajetana: albo wiara jest dyspozycją konieczną "simpliciter", aby ktoś mógł być papieżem, albo jest ona konieczna tylko do tego, aby ktoś był dobrym papieżem ["ad bene esse", dobrze istnieć, być dobrym, w przeciwieństwie do zwykłego istnienia]. W pierwszej hipotezie, jeśli ta dyspozycja zostanie wyeliminowana przez przeciwną dyspozycję, którą jest herezja, papież natychmiast przestaje być papieżem, ponieważ forma nie może się utrzymać bez koniecznych dyspozycji. Zgodnie z drugą hipotezą, papież nie może zostać zdetronizowany z powodu herezji, ponieważ w przeciwnym razie musiałby zostać zdetronizowany również z powodu ignorancji, niemoralności i innych podobnych przyczyn, które utrudniają wiedzę, moralność i inne dyspozycje niezbędne do bycia dobrym papieżem ("ad bene esse papae"). Oprócz tego Kajetan uznaje (tract. praed., ok. 26), że papież nie może zostać zdymisjonowany z powodu braku niezbędnych dyspozycji, nie "simpliciter", ale tylko "ad bene esse".
