Przed stu laty w Meksyku rozpoczęła się Cristiada — wielkie powstanie katolickiego narodu przeciwko rewolucyjnemu państwu prześladującemu Kościół i usiłującemu usunąć Wiarę z życia publicznego. Szczególną rolę w oporze odegrała młodzież katolicka. Rocznica tamtych wydarzeń oraz zbliżający się wykład prof. Jacka Bartyzela w Warszawie są okazją, aby przypomnieć genezę, istotę i nieprzemijające znaczenie katolickiej kontrrewolucji w Meksyku.
Strzały w Coyoacán
18 sierpnia 1926 roku, przed stu laty, w centrum Coyoacán rozległy się strzały. Według wiadomości opublikowanej tego dnia przez meksykański dziennik „Excélsior” policja usiłowała przeprowadzić rewizję w domu przy Avenida Hidalgo 64, w którym przebywali młodzi katolicy należący do Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Meksykańskiej oraz Koła Robotniczego Leona XIII. Funkcjonariusze zostali przyjęci ogniem. Po wymianie strzałów młodzieży udało się zbiec, lecz w ręce władz wpadły archiwa obu organizacji.
Nie była to jeszcze jedna z wielkich bitew Cristiady. Wydarzenie stanowiło jednak wyraźny znak chwili, w której prześladowani katolicy zaczynali rozumieć, że antykatolicki reżim nie pozostawia im już niemal żadnych legalnych środków obrony. Niespełna trzy tygodnie wcześniej weszły w życie przepisy, które miały podporządkować życie Kościoła państwu, pozbawić katolików swobody kultu oraz złamać ich zorganizowany opór. Tak rozpoczynał się jeden z największych i najbardziej dramatycznych katolickich zrywów XX wieku — Cristiada, czyli meksykańskie powstanie w obronie Wiary katolickiej, Kościoła świętego oraz społecznego królowania Chrystusa Króla.
Państwo przeciwko Kościołowi
Prześladowanie katolików w Meksyku nie rozpoczęło się w 1926 roku. Jego podstawy zostały zawarte już w rewolucyjnej konstytucji z 1917 roku. Odbierała ona Kościołowi osobowość prawną i możliwość posiadania majątku, ograniczała działalność duchowieństwa, zakazywała publicznego sprawowania kultu poza miejscami wyznaczonymi przez państwo, usuwała nauczanie religii ze szkół oraz delegalizowała zakony i zgromadzenia zakonne. Duchownych pozbawiono szeregu praw obywatelskich. Państwo przyznawało sobie władzę określania liczby kapłanów, którzy mogli wykonywać posługę, kontrolowania miejsc kultu i ingerowania w wewnętrzne życie Kościoła. Budynki kościelne uznano za własność państwa, a katolickie szkoły, seminaria, szpitale, klasztory i dzieła miłosierdzia mogły zostać przejęte albo zamknięte.
Przez kilka lat część najbardziej radykalnych postanowień nie była wykonywana z całą surowością. Sytuacja zmieniła się za prezydentury Plutarca Elíasa Callesa — zdecydowanego antyklerykała i jednego z przywódców rewolucyjnego państwa. Dnia 2 lipca 1926 roku promulgowano nowe przepisy wykonawcze, nazywane powszechnie ustawą Callesa. Weszły one w życie 31 lipca tego samego roku. Władze uzyskały możliwość jeszcze ściślejszego kontrolowania liczby kapłanów. Od duchownych wymagano rejestracji i państwowego zezwolenia na wykonywanie posługi, zamykano kościoły, klasztory i szkoły katolickie, usuwano zagranicznych księży, a za naruszanie antyreligijnych przepisów groziły więzienie, wysokie grzywny i inne dotkliwe kary. W niektórych stanach ustanawiano wręcz groteskowe wymagania, uzależniające zgodę na posługę kapłańską od wieku duchownego albo zawarcia przez niego cywilnego małżeństwa. Nie chodziło jedynie o wprowadzenie rozdziału Kościoła od państwa. Rewolucyjny reżim dążył do podporządkowania Kościoła władzy świeckiej, ograniczenia jego działalności do granic wyznaczonych przez urzędników i wyrugowania religii katolickiej z życia narodu.
„Więcej trzeba słuchać Boga aniżeli ludzi”
Pius XI w ogłoszonej 18 listopada 1926 roku encyklice Iniquis afflictisque wskazywał, że meksykańskie państwo, posługując się pozorami legalności, pozbawiło ogromną większość narodu podstawowych praw należnych Kościołowi i katolikom. Papież wymieniał zamykanie szkół, seminariów, klasztorów oraz katolickich instytucji dobroczynnych, wypędzanie kapłanów, aresztowania duchownych i świeckich oraz zabijanie obrońców Wiary. Przypominał również, że członkowie organizacji katolickich byli prowadzeni ulicami w kajdanach, zamykani w więzieniach, surowo traktowani oraz skazywani na kary pozbawienia wolności i grzywny.
Pius XI podkreślał zarazem heroizm katolików, którzy woleli znosić więzienie, cierpienie, a nawet śmierć, niż odstąpić od obowiązku wierności Chrystusowi i Jego Kościołowi. W odpowiedzi na prawa wymierzone w Boski ustrój Kościoła biskupi przypominali wiernym zasadę wyrażoną w Dziejach Apostolskich:
„Więcej trzeba słuchać Boga aniżeli ludzi” (Dz 5, 29).
Nie była to zachęta do samowoli ani pogarda dla prawowitej władzy. Było to przypomnienie podstawowej zasady katolickiego porządku: żadna władza ludzka nie może nakazać człowiekowi wystąpienia przeciwko prawu Bożemu ani przyznać sobie zwierzchnictwa nad Boskim posłannictwem Kościoła.
Katolicki opór
W odpowiedzi na ustawę Callesa biskupi postanowili zawiesić od 31 lipca 1926 roku publiczne sprawowanie kultu. Meksykańskie kościoły opustoszały, lecz życie religijne nie zamarło. Msze święte odprawiano potajemnie w prywatnych domach, ukrywano kapłanów, organizowano katechizację, dostarczano duchownym żywność, przekazywano korespondencję i ostrzegano ich przed obławami.
Ogromną rolę w podtrzymywaniu oporu odegrali świeccy. Już w 1925 roku powstała Narodowa Liga Obrony Wolności Religijnej, skupiająca przedstawicieli licznych organizacji katolickich. Początkowo posługiwała się ona środkami pokojowymi. Organizowano petycje, protesty i bojkot gospodarczy. Katolików wzywano do ograniczenia zakupów, niekorzystania z państwowej loterii, powstrzymania się od kupowania benzyny oraz zmniejszenia wydatków, aby pozbawić prześladowczy reżim części dochodów. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Meksykańskiej należało do najaktywniejszych środowisk zaangażowanych w tę działalność. Formowało młodych ludzi nie tylko w pobożności osobistej, lecz także w duchu odpowiedzialności za Kościół i katolicki porządek społeczny. Jego członkowie kolportowali materiały, utrzymywali łączność pomiędzy ośrodkami oporu, wspierali prześladowanych duchownych i organizowali struktury zdolne do dalszego działania pomimo represji.
Władze odpowiedziały aresztowaniami, rewizjami, zamykaniem siedzib organizacji, przejmowaniem dokumentacji i rozbijaniem zebrań. Gdy zawiodły środki prawne, a państwo coraz brutalniej uderzało w duchowieństwo i wiernych, w wielu częściach kraju opór zaczął przybierać charakter zbrojny. Szczególnie silne powstanie rozwinęło się w zachodnich i środkowych stanach Meksyku: Jalisco, Guanajuato, Michoacán, Colima, Nayarit, Zacatecas i Durango. Ludzie, których początkowo nazywano obrońcami albo wyzwolicielami, przeszli do historii jako Cristeros — od ich bojowego okrzyku:
¡Viva Cristo Rey! — Niech żyje Chrystus Król!
Młodzież na pierwszej linii
Epizod z domu przy Avenida Hidalgo 64 pokazuje, że młodzież znalazła się na pierwszej linii walki jeszcze przed pełnym rozwinięciem zbrojnego powstania. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Meksykańskiej nie było jedynie pobożnym zrzeszeniem zajmującym się formacją religijną. W warunkach prześladowania stało się szkołą katolickiego działania, odwagi, dyscypliny i służby wspólnemu dobru. To właśnie z jego środowiska wywodzili się późniejsi organizatorzy i żołnierze Cristiady. W sierpniu 1926 roku policja federalna oraz funkcjonariusze meksykańskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wzmogli nadzór nad organizacjami katolickimi. Młodzi działacze potajemnie opuszczali miasto Meksyk, aby docierać do tworzonych w Zacatecas, Durango, Michoacán i innych stanach komórek oporu.
Cristiada nie była wyłącznie dziełem zawodowych wojskowych ani ludzi posiadających wcześniejsze przygotowanie bojowe. Do szeregów Cristeros przystępowali rolnicy, rzemieślnicy, robotnicy, studenci i bardzo młodzi chłopcy. Kobiety organizowały zaplecze, przenosiły meldunki, lekarstwa, żywność i amunicję, ukrywały kapłanów oraz opiekowały się rannymi. Całe katolickie społeczeństwo musiało odpowiedzieć sobie na pytanie, czy posłuszeństwo państwu może sięgać aż do wyrzeczenia się praw Bożych. Dla młodych Meksykanów nie była to abstrakcyjna dyskusja. Wierność Chrystusowi mogła oznaczać utratę możliwości nauki, pracy i spokojnego życia, a nierzadko również aresztowanie, tortury oraz śmierć.
Jednym z symboli męczeństwa młodych Cristeros stał się czternastoletni Józef Sánchez del Río. Schwytany przez wojska rządowe, był torturowany i nakłaniany do wyrzeczenia się Wiary. Odmówił. Zamordowano go 10 lutego 1928 roku. Do końca pozostał wierny zawołaniu:
„Niech żyje Chrystus Król! Niech żyje Najświętsza Maryja Panna z Guadalupe!”
Świadectwo Józefa Sáncheza del Río nie było odosobnione. Należało do świadectwa całego pokolenia młodych katolików, którzy wiedzieli, że Wiara nie może być jedynie prywatnym uczuciem ukrywanym przed światem. Jeżeli Chrystus jest Królem, Jego prawa muszą być uznawane zarówno w życiu osobistym, jak i rodzinnym, społecznym oraz publicznym.
Katolicka kontrrewolucja
Cristiady nie można właściwie zrozumieć, sprowadzając ją jedynie do sporu o administracyjne przepisy dotyczące kultu. Było to starcie dwóch całkowicie przeciwstawnych wizji ładu społecznego. Rewolucyjne państwo dążyło do usunięcia Kościoła z życia publicznego, podporządkowania religii władzy świeckiej i stworzenia nowego społeczeństwa, którego ostatecznym punktem odniesienia miały być republika, rewolucja oraz stanowione przez nie prawo. Katolicy bronili natomiast praw Boga, wolności Kościoła, katolickiego wychowania dzieci, sakramentalnego życia narodu oraz prawa Chrystusa do królowania nie tylko w sumieniach jednostek, lecz także w rodzinach, instytucjach i całym społeczeństwie.
Dlatego Cristiada była czymś znacznie więcej niż buntem prześladowanej ludności. Była katolicką kontrrewolucją — odpowiedzią narodu, który nie chciał zgodzić się na zamknięcie Wiary w murach świątyń, zepchnięcie jej do sfery prywatnej i całkowite podporządkowanie Kościoła państwu. Cristeros nie walczyli dla samego zdobycia władzy. Na sztandarach umieszczali wizerunki Chrystusa Króla i Matki Bożej z Guadalupe. Przed walką przystępowali do sakramentów, odmawiali Różaniec i powierzali się Bożej Opatrzności. Ich zawołanie było zarazem wyznaniem Wiary, programem politycznym i świadectwem gotowości na śmierć. Nie wołali: „Niech żyje republika”, „Niech żyje partia” ani „Niech żyje rewolucja”. Wołali:
„Niech żyje Chrystus Król!”
Sto lat później
Po stu latach dzieje Cristiady pozostają wymownym świadectwem tego, do czego prowadzi państwo uznające się za najwyższego sędziego praw Kościoła oraz sumień obywateli. Są również przypomnieniem, że w chwili próby obrona Wiary bardzo często spoczywa nie tylko na duchowieństwie, lecz także na dobrze uformowanych i gotowych do poświęcenia katolikach świeckich. Historia członków Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Meksykańskiej, którzy w sierpniu 1926 roku znaleźli się pod obserwacją policji, opuszczali stolicę i docierali do powstających ośrodków oporu, nabiera szczególnego znaczenia właśnie dzisiaj.
Pokazuje, że młodość nie musi oznaczać niedojrzałości, bierności ani ucieczki od odpowiedzialności. Może być czasem formacji, odwagi i służby wielkiej sprawie — Bogu, Kościołowi i Ojczyźnie. Młodzież pozbawiona zasad łatwo staje się narzędziem rewolucji. Młodzież uformowana w prawdziwej Wierze może natomiast stanąć w pierwszym szeregu katolickiej kontrrewolucji. Cristiada należy do historii Meksyku, lecz prawda, za którą walczyli jej bohaterowie, nie jest ograniczona ani miejscem, ani epoką:
Chrystus jest Królem!
Wykład prof. Jacka Bartyzela w Warszawie
W setną rocznicę wybuchu Cristiady, 27 sierpnia 2026 roku, w warszawskim Centrum Kształcenia Młodzieży „Kuźnia” odbędzie się spotkanie z prof. Jackiem Bartyzelem zatytułowane:
„100 lat Cristiady — historia katolickiej kontrrewolucji w Meksyku”.
Prof. Jacek Bartyzel — historyk myśli politycznej oraz wybitny znawca tradycjonalizmu i dziejów ruchów kontrrewolucyjnych — przedstawi przyczyny, przebieg oraz znaczenie meksykańskiego powstania katolickiego. Spotkanie odbędzie się w ramach cyklu „Głos Niepodległości”.
Po wykładzie przewidziano spotkanie integracyjne. Organizatorami wydarzenia są Nowy Ład i Klub Nowy Ład Warszawa, Młodzież Wszechpolska oraz Stowarzyszenie Marsz Niepodległości.
Źródła:
Pius XI, encyklika Iniquis afflictisque o prześladowaniu Kościoła w Meksyku
Universidad Nacional Autónoma de México, „La Guerra Cristera y el asesinato de Obregón”
Stowarzyszenie Marsz Niepodległości, zapowiedź wykładu prof. Jacka Bartyzela
opracowanie: Redakcja Tenete Traditiones
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Uwaga: tylko uczestnik tego bloga może przesyłać komentarze.