„W przypadku wątpliwości co do prawowitości papieża wszyscy pretendenci muszą zostać najpierw fizycznie usunięci, zanim będzie można przeprowadzić nowy wybór”
Odpowiedzi na zarzuty
5/5
Zarzut ten wysuwany jest z jednego z dwóch powodów:
a) ponieważ papież musi zostać wybrany i/lub rezydować w Rzymie;
b) ponieważ dopóki w Rzymie znajduje się uzurpator, każdy nowo wybrany papież byłby papieżem o wątpliwej prawowitości (a zatem nie byłby papieżem prawowitym).
Na pierwszy argument odpowiedzieliśmy już w poprzednim artykule: nie jest konieczne ani to, aby papież mieszkał w Rzymie, ani to, aby został wybrany w Rzymie, co zostało wykazane zarówno przez historię, jak i przez dekrety papieskie.
Na drugi argument odpowiada kolejna przesłanka historyczna: w dziejach Kościoła było wielu antypapieży, a niektórzy z nich sprawowali władzę w Rzymie w czasie, gdy prawowity papież przebywał poza Rzymem.
Samo to wystarcza, aby wykazać fałszywość omawianego zarzutu. Gdyby bowiem obecność uzurpatora lub pretendenta w Rzymie czyniła prawowitego papieża „wątpliwym” (a więc nieprawowitym), należałoby dojść do wniosku, że Kościół nigdy nie mógł posiadać prawowitego papieża równocześnie z antypapieżem, ponieważ istnienie tego drugiego wykluczałoby możliwość istnienia pierwszego.
Tymczasem historia pokazuje coś przeciwnego. Sama definicja antypapieża brzmi:
„Fałszywy pretendent do Stolicy Apostolskiej występujący przeciwko kanonicznie wybranemu papieżowi.” [1]
Każdy z dwudziestu dziewięciu lub więcej oficjalnie uznawanych antypapieży w historii Kościoła [2] współistniał zatem z prawowitym papieżem.
Poniżej przedstawiamy kilka szczególnie istotnych przykładów.
Antypapież Konstantyn II
„Papież Stefan III (IV), urodzony około roku 720, zmarł 1 lub 3 sierpnia 772 r. Paweł I jeszcze nie umarł, gdy rozpoczęły się niepokoje związane z wyborem jego następcy. Toto z Nepi wraz z oddziałem Toskańczyków wtargnął do Rzymu i pomimo sprzeciwu prymiceriusza Krzysztofa siłą osadził swojego brata Konstantyna, świeckiego człowieka, na Stolicy Piotrowej (czerwiec 767 r.).
Wiosną roku 768 Krzysztof oraz jego syn Sergiusz zdołali jednak uciec z miasta i przy pomocy Longobardów obalić uzurpatora. Udało im się również usunąć mnicha Filipa, którego część ich longobardzkich sprzymierzeńców potajemnie obrała papieżem.
Dzięki ich staraniom Stefan, Sycylijczyk, syn Oliwusa, został ostatecznie kanonicznie wybrany i konsekrowany 7 sierpnia 768 roku. Był on benedyktynem i został wyświęcony na kapłana przez papieża Zachariasza.
Po jego konsekracji antypapieże zostali potraktowani z niezwykłym okrucieństwem, któremu — jak powszechnie się przyjmuje — Stefan nie był w stanie zapobiec.” [3]
Widzimy zatem, że antypapież zasiadał w Rzymie, prawowity papież został wybrany poza Rzymem, a uzurpator został usunięty dopiero później.
Antypapież Benedykt X
„Gdy wiadomość o śmierci Stefana X we Florencji (4 kwietnia 1058 r.) dotarła do Rzymu, stronnictwo tuskulańskie wyznaczyło na jego następcę Jana Minciusa, biskupa Velletri, który przyjął imię Benedykta X.
Jego wyniesienie, dokonane przy użyciu przemocy i przekupstwa, było sprzeczne z wyraźnymi poleceniami Stefana X, który nakazał, aby po jego śmierci nie wybierano następcy aż do powrotu Hildebranda z Niemiec.
Kilku kardynałów zaprotestowało przeciw tym nieprawidłowościom, lecz zostali zmuszeni do ucieczki z Rzymu.
Hildebrand wracał właśnie ze swojej misji, gdy dotarła do niego wiadomość o tych wydarzeniach. Zatrzymał się we Florencji i po uzgodnieniu z księciem Godfrydem Lotaryńsko-Toskańskim kandydatury biskupa Gerharda na papieża pozyskał dla niego część ludności rzymskiej.
Poselstwo wysłane na dwór cesarski uzyskało zatwierdzenie wyboru przez cesarzową Agnieszkę. Na zaproszenie Hildebranda kardynałowie zebrali się w grudniu 1058 roku w Sienie i wybrali Gerharda, który przyjął imię Mikołaja II.
W drodze do Rzymu nowy papież zwołał do Sutri licznie uczęszczany synod, na którym — w obecności księcia Godfryda oraz cesarskiego kanclerza Guiberta z Parmy — ogłosił depozycję Benedykta X.” [4]
Przykład ten pokazuje, że prawowity papież może zostać wybrany po wyborze antypapieża i nadal być uznawany za prawowitego jeszcze przed usunięciem uzurpatora.
Antypapież Feliks II
(Uwaga: istnieją osoby o znacznym autorytecie, które utrzymują, że Feliks II był prawdziwym papieżem. Nie zamierzamy tutaj wchodzić w tę kontrowersję; przywołujemy ten przykład jedynie jako ilustrację sytuacji mogącej przypominać potencjalne przyszłe okoliczności w Kościele.)
„W roku 355 papież Liberiusz został zesłany do Berei w Tracji przez cesarza Konstancjusza, ponieważ zdecydowanie bronił nicejskiego wyznania wiary i odmówił potępienia św. Atanazego z Aleksandrii.
Duchowieństwo rzymskie uroczyście zobowiązało się, że za życia Liberiusza nie uzna żadnego innego biskupa Rzymu. (Marcellini et Fausti Libellus precum, nr 1; Collectio Avellana; św. Hieronim, Chronicon).
Cesarz, który zastępował wygnanych biskupów katolickich biskupami skłaniającymi się ku arianizmowi, usiłował jednak osadzić nowego biskupa Rzymu na miejscu wygnanego Liberiusza.
Wezwał do Mediolanu Feliksa, archidiakona Kościoła Rzymskiego. Po jego przybyciu Akacjusz z Cezarei nakłonił go do przyjęcia urzędu, z którego Liberiusz został przemocą usunięty, oraz do przyjęcia konsekracji z rąk Akacjusza i dwóch innych biskupów ariańskich.
Większość duchowieństwa rzymskiego uznała ważność jego konsekracji, jednak lud rzymski nie chciał mieć z nim nic wspólnego i pozostał wierny wygnanemu, lecz prawowitemu papieżowi.” [5]
Widzimy zatem, że prawowity papież został wygnany z Rzymu i przebywał poza nim, podczas gdy antypapież został osadzony w samym Rzymie. Co więcej, nawet znaczna część duchowieństwa uznawała antypapieża, a mimo to prawowity papież nie utracił swojej legitymacji.
Antypapież Anaklet II
„Obaj pretendenci [Anaklet II i papież Innocenty II] zostali konsekrowani tego samego dnia, 23 lutego: Anaklet w Bazylice św. Piotra, a Innocenty w kościele Santa Maria Nuova.
Trudno powiedzieć, jak schizma zostałaby rozwiązana, gdyby decyzję pozostawiono wyłącznie kanonistom. Anaklet posiadał silne argumenty zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Większość kardynałów, na czele z biskupem Porto, dziekanem Świętego Kolegium, opowiedziała się po jego stronie. Niemal cały lud Rzymu zgromadził się wokół niego.
Jego zwycięstwo wydawało się całkowite, gdy Frangipani, porzuciwszy sprawę uznawaną za przegraną, przeszli na jego stronę. Innocenty ratował się ucieczką.
Gdy tylko przybył do Francji, jego sytuacja zaczęła się poprawiać. „Wypędzony z Miasta, został przyjęty przez świat” — pisał św. Bernard, którego wpływ i starania zapewniły Innocentemu poparcie niemal całego świata chrześcijańskiego.
Święty wyjaśnił powody, dla których opowiedział się za Innocentym, w liście do biskupów Akwitanii (Epistola 126). Powody te mogły nie być całkowicie rozstrzygające z punktu widzenia prawa kanonicznego, jednak przekonały jego współczesnych:
„Życie i charakter naszego papieża Innocentego stoją ponad wszelkim zarzutem, nawet ze strony jego rywala; podczas gdy życie tamtego nie jest bezpieczne nawet przed oceną jego własnych przyjaciół...”
Wiosną 1133 roku król niemiecki przyprowadził Innocentego — którego dwa wielkie synody, w Reims i Piacenzy, uznały za prawowitego papieża — do Rzymu. Ponieważ jednak towarzyszyło mu jedynie dwa tysiące jeźdźców, antypapież, bezpieczny za murami Zamku Świętego Anioła, obserwował wydarzenia bez obawy.
Nie mogąc otworzyć drogi do Bazyliki św. Piotra, Lotar i jego małżonka Rycheza otrzymali 4 czerwca koronę cesarską na Lateranie.
Po wyjeździe cesarza Innocenty został zmuszony do wycofania się do Pizy, a przez kolejne cztery lata jego rywal pozostawał niepodzielnym panem Wiecznego Miasta.
W roku 1137 Lotar, po ostatecznym pokonaniu zbuntowanych Hohenstaufów, powrócił do Italii na czele potężnej armii. Ponieważ jednak głównym celem wyprawy było ukaranie Rogera, odzyskanie Rzymu powierzono misyjnym wysiłkom św. Bernarda.” [6]
Przykład ten ukazuje kolejną rywalizację papieską i zawiera kilka szczególnie istotnych elementów.
Prawowity papież pozostawał prawowitym papieżem, choć Kościół uznał za roztropne potwierdzić jego legitymację na dwóch synodach. Pomimo powodów do wątpliwości i sprzeciwu części duchowieństwa został on przyjęty przez wiernych, co dodatkowo umocniło jego pozycję.
Kościół nie czekał również na usunięcie uzurpatora z Rzymu, zanim udzielił poparcia prawowitemu papieżowi. Przeciwnie — to właśnie prawowity papież stał się punktem zjednoczenia katolików dążących do odzyskania Rzymu.
Istnieje wiele innych podobnych przykładów w historii antypapieży. Wszystkie one prowadzą jednak do tego samego wniosku:
obecność uzurpatora zajmującego Rzym nie stanowi wystarczającego powodu do odkładania wyboru nowego papieża. Nie jest również konieczne wcześniejsze usunięcie uzurpatora, aby prawowity papież mógł zostać wybrany lub rozpocząć skuteczne wykonywanie swojego urzędu.
Przypisy
[1] Catholic Encyclopedia (1913), hasło: „Antipope”.
[2] Tamże.
[3] Catholic Encyclopedia (1913), hasło: „Pope Stephen (III) IV”.
[4] Catholic Encyclopedia (1913), hasło: „Pope Nicholas II”.
[5] Catholic Encyclopedia (1913), hasło: „Felix II”.
[6] Catholic Encyclopedia (1913), hasło: „Anacletus II”.
ZA: https://www.unamsanctam.org/objections/obj-5
Przekład z języka angielskiego przygotowany przy użyciu współczesnych narzędzi wspomagających tłumaczenie z zachowaniem wierności oryginałowi i redakcją własną str. Tenete Traditiones.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz