23 lipca 1951 zmarł w Krakowie, w wieku 84 lat (ur. 14 V 1867), Adam Stefan (Stanisław Bonifacy Józef) ks. Sapieha h. Lis, książę-biskup krakowski (od 1926 – abp metropolita), (od 1946) kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego. Był najmłodszym dzieckiem radykalnego niepodległościowca Adama Stanisława ks. Sapiehy (1828-1903) i Jadwigi z Sanguszków. Ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Wiedeńskim (1891) oraz teologiczne na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie. Święcenia kapłańskie otrzymał z rąk bpa Jana Puzyny 1 X 1893. Na Papieskim Uniwersytecie Laterańskim w Rzymie uzyskał 10 VII 1896 stopień doktora obojga praw; równolegle studiował dyplomację w Kościelnej Akademii Szlacheckiej. W 1906 roku został mianowany szambelanem papieskim papieża św. Piusa X, z zadaniem pełnienia funkcji nieformalnego ambasadora spraw polskich przy Stolicy Apostolskiej. 8 XI 1911 otrzymał od cesarza Franciszka Józefa I nominację na urząd bpa diecezji krakowskiej, zatwierdzoną przez papieża 27 listopada tegoż roku – uroczysty ingres do katedry wawelskiej odbył 3 III 1912. Jeszcze w tym samym roku utworzył pierwsze duszpasterstwo akademickie w Krakowie przy kolegiacie św. Anny. W czasie I wojny światowej utworzył Książęco-Biskupi Komitet Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny. 23 IX 1920 papież Benedykt XV mianował go asystentem tronu papieskiego i hrabią rzymskim; nie otrzymał jednak – zwyczajowego w wypadku biskupów krakowskich – kapelusza kardynalskiego ani wówczas, ani za pontyfikatu Piusa XI, z którym wszedł w konflikt jeszcze gdy ten, jako Achilles Ratti, pełnił funkcję nuncjusza apostolskiego w Polsce (na tle zarówno domniemanie proniemieckiego stanowiska Rattiego w kwestii przynależności państwowej Górnego Śląska, jak domagania się przywrócenia tradycyjnego prymatu abpa gnieźnieńskiego, podczas gdy nuncjusz zrównywał wagę obu tytułów prymasowskich – Prymasa Polski i Prymasa Królestwa Polskiego, czyli abpa warszawskiego). 12 XI 1922 został wybrany senatorem RP z listy Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej, lecz 9 III 1923 złożył mandat, podporządkowując się papieskiemu zakazowi przyjmowania przez hierarchów kościelnych godności państwowych. Po podniesieniu diecezji krakowskiej do rangi archidiecezji (28 X 1925) został 14 XII 1925 mianowany pierwszym abpem metropolitą krakowskim. W 1927 roku wydał zezwolenie na złożenie w Krypcie Wieszczów Narodowych, sprowadzonych z Paryża szczątków Juliusza Słowackiego, a w maju 1935 – na pochówek marsz. Józefa Piłsudskiego w Krypcie Św. Leonarda, z zastrzeżeniem tymczasowości tej lokalizacji. Kiedy dwa lata później samodzielnie zdecydował o przeniesieniu trumny tegoż pod Wieżę Srebrnych Dzwonów (nienależącą do sakralnej przestrzeni katedry), wybuchł tzw. konflikt wawelski, zaogniony jeszcze listem do prezydenta Ignacego Mościckiego, po którym został oskarżony o obrazę głowy państwa, a wyciszony dopiero dyplomatycznymi przeprosinami. W 1939 roku prosił papieża Piusa XI (i ponownie, po jego śmierci, Piusa XII) o zwolnienie z urzędu ze względu na stan zdrowia, jednak za namowami władz (m.in. ministra Józefa Becka), prośbę tę wycofał; dzięki temu, w czasie II wojny światowej i okupacji niemieckiej stał się faktycznym przywódcą (wskutek nieobecności w kraju prymasa Augusta Hlonda) Kościoła polskiego w Generalnej Guberni i moralnym przywódcą narodu. Jego niezłomna postawa wobec okupanta, domaganie się zaniechania terroru, ofiarność w niesieniu pomocy potrzebującym, zyskały mu zaszczytne miano „Księcia Niezłomnego”. Po opanowaniu Polski przez Armię Czerwoną i zainstalowaniu reżimu komunistycznego zachowywał równie godną, a zarazem realistyczną postawę; zaakceptował deklarację ideową konspiracyjnego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, z jego inicjatywy zaczął się też 24 III 1945 ukazywać w Krakowie "Tygodnik Powszechny" pod redakcją ks. Jana Piwowarczyka. 23 VIII 1945 reaktywował Caritas i stanął na jego czele. 18 II 1946 otrzymał wreszcie kapelusz kardynalski, a 24 października tegoż roku papież nadał mu także nadzwyczajne uprawnienia ordynariusza dla duchowieństwa i wiernych obrządku greckokatolickiego. W grudniu 1948 wystosował list protestacyjny do „prezydenta” Bolesława Bieruta w sprawie szykan wobec Kościoła (likwidacja szkół katolickich, utrudnianie posługi duszpasterskiej chorym i więźniom, niszczenie prasy katolickiej, indoktrynacja komunistyczna obywateli, szkalowanie duchowieństwa); listy takie ponawiał w następnych latach, m.in. po przejęciu Caritasu przez kolaborantów reżimu. Zachowywał sceptycyzm wobec tzw. porozumienia państwo-Kościół z kwietnia 1950, przewidując, że komuniści go nie dotrzymają. Wskutek pogorszenia się stanu zdrowia, 3 V 1951 przekazał rządy nad archidiecezją abpowi Eugeniuszowi Baziakowi. Jego pogrzeb stanowił wielką manifestację religijną i patriotyczną w apogeum stalinowskiego terroru.
Warto przeczytać: Książę Niezłomny. Kardynał Adam Stefan Sapieha, red. R. Bogacz, Kraków 2001; Bolesław Przybyszewski, Adam Stefan kardynał Sapieha. Pasterz dobry, książę niezłomny, Łańcut 2002; Michał Rożek, Kardynał Sapieha, Kraków 2007.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Uwaga: tylko uczestnik tego bloga może przesyłać komentarze.